भरतपुर (चितवन): चितवनको विकट कान्दा गाउँमा पहिलोपटक हाते ट्रयाक्टर पुर्याइएको छ। चेपाङ समुदायको बसोबास रहेको यस गाउँमा अहिलेसम्म सवारीसाधन पुगेको छैन। सवारी पुग्ने स्थानबाट झण्डै दुई घण्टा पैदल हिँडेपछि मात्र कान्दामा पुगिन्छ।

राप्ती नगरपालिका–१३ अन्तर्गत पर्ने कान्दा गाउँका चेपाङ समुदायले ट्रयाक्टर बोकेरै गाउँमा ल्याएका हुन्। गाउँमै पहिलोपटक बारी जोत्न ट्रयाक्टर पुगेपछि स्थानीयवासी उत्साहित छन्। मितेरी कृषक समूहका अध्यक्ष सीताबहादुर चेपाङले गोरु पाल्ने चलन हराउँदै जाँदा खेतबारी बाँझिन थालेको अवस्थामा हाते ट्रयाक्टरले सहजता ल्याएको बताउनुभयो।

कान्दा चितवनको सबैभन्दा विकट बस्तीमध्ये एक हो। यो गाउँ पूर्वपश्चिम राजमार्गको भण्डाराबाट चेपाङ मार्ग हुँदै झण्डै दुई घण्टा गाडीमा र त्यसपछि दुई घण्टा पैदल हिँडेर पुगिन्छ। अहिलेसम्म यहाँ बिजुलीसमेत पुगेको छैन। शनिबार गाउँलेहरू एकजुट भई हाते ट्रयाक्टर बोकेर कान्दा पुर्‍याएका थिए।

करीब १५ वर्षअघि यही ठाउँमा जङ्गली च्याउ खाँदा एकै परिवारका आठ जनाको मृत्यु भएको थियो। त्यसपछि विभिन्न संघसंस्थाको सहकार्यमा यहाँ रुपान्तरणका काम हुँदै आएका छन्। चेपाङ समुदाय अहिले कृषि पेशा अपनाउँदै जीविकोपार्जन गरिरहेका छन्। अध्यक्ष चेपाङका अनुसार, हाते ट्रयाक्टरले व्यावसायिक खेतीमा ठूलो टेवा पुर्‍याउनेछ।

स्थानीय कृषक कृष्णबहादुर प्रजाले गाउँमा पहिलोपटक ट्रयाक्टर देख्दा नयाँ युगको अनुभूति भएको बताउनुभयो। साथै, राज्यको ध्यान नपुगेको गुनासो पनि गर्नुभयो।

हाते ट्रयाक्टर कृषि विकास कार्यालयको ५० प्रतिशत अनुदान र भरतपुरस्थित सेन्ट्रल कलेजको ५० प्रतिशत सहयोगमा ल्याइएको हो। कान्दाका ६५ घरधुरी मितेरी कृषक समूहमा आबद्ध भएर सामूहिक रूपमा खेती गर्दै आएका छन्।

कान्देश्वरी आधारभूत विद्यालयको छात्रावासको जमिनमा पनि खेती गरिन्छ। उत्पादन भएको अन्न र तरकारी छात्रावासमा बसोबास गर्ने चेपाङ बालबालिकालाई खुवाइन्छ। हाते ट्रयाक्टर कृषक समूह र छात्रावास दुवैको प्रयोजनमा प्रयोग गरिने विद्यालयका प्रधानाध्यापक बालकृष्ण थपलियाले जानकारी दिनुभयो।

“कृषिमा बालबालिकालाई पनि जोडेका छौँ,” उहाँले भन्नुभयो, “बालबालिकामार्फत अभिभावकहरूमा पनि कृषि चेतना बढिरहेको छ।”

सेन्ट्रल कलेजका प्रिन्सिपल यज्ञविलास पौडेलले पछाडि परेका चेपाङ समुदायलाई सहयोग गर्न पाउँदा खुसी लागेको बताउनुभयो। उहाँले राज्य र निजी क्षेत्रको सहकार्यबाट मात्र यस्तो रुपान्तरण सम्भव हुने धारणा व्यक्त गर्नुभयो।

मितेरी फाउन्डेसनका अध्यक्ष तथा पत्रकार रमेशकुमार पौडेलको सहजीकरणमा हाते ट्रयाक्टर कान्दा पुर्याइएको हो। उहाँका अनुसार, परम्परागत कृषि प्रणालीमै सीमित समुदायलाई व्यावसायिकतामा लैजान सहयोगी हातहरू जुटाइएको हो। “किसानसँग चाहना त थियो, तर आर्थिक अवस्था कमजोर थियो,” उहाँले भन्नुभयो, “५० प्रतिशत अनुदानको ट्रयाक्टर लिन पनि पैसा जुटाउन नसकेपछि सहयोग खोज्नुपरेको हो।”

कान्दाका किसानले मकै, कोदो, फापर र तरकारी खेती गर्दै आएका छन्। चिसो हावापानी भएको यस क्षेत्रमा फलफूल खेतीको पनि सम्भावना रहेको उहाँको भनाइ छ। राज्यका निकायले ध्यान दिए यहाँको जीवनस्तर कृषिमार्फत सुधार गर्न सकिने विश्वास उहाँले व्यक्त गर्नुभयो।

काठमाडौं: भारत र पाकिस्तान सैन्य कारबाही रोक्न सहमत भएका छन्। दुवै देशका विदेश मन्त्रीहरूले युद्धविरामका लागि सहमति भएको पुष्टि गरेका छन्।

भारतीय विदेश सचिव विक्रम मिश्रीका अनुसार पाकिस्तानका सैन्य अपरेसन महानिर्देशकले भारतीय समकक्षीसँग सम्पर्क गरी स्थल, समुद्र र हवाई क्षेत्रमा भारतीय समयअनुसार साँझ ५ः०० बजेदेखि लागू हुने गरी सबै सैन्य कारबाही रोक्ने सहमति भएको हो।

उनले भने, “युद्धविराम कार्यान्वयन गर्न दुवै पक्षलाई निर्देशन दिइसकिएको छ।” साथै, मे १२ को मध्यान्ह १२ बजे डाइरेक्टर जनरल अफ मिलिटरी अपरेसन (डीजीएमओ) स्तरको अर्को चरणको वार्ता तय भएको छ।

विदेशमन्त्री मिश्रीले थप स्पष्ट पारे, “पाकिस्तान र भारतका डीजीएमओबीच आज अपराह्न फोनवार्ता भएको हो। दुबै देश जमिन, आकाश र समुद्र क्षेत्रमा सबै प्रकारका गोलाबारी तथा सैन्य कारबाही रोक्न सहमत भएका छन्।”

त्यसैगरी, पाकिस्तानका उपप्रधानमन्त्री तथा विदेशमन्त्री इशाक दारले पनि युद्धविरामको पुष्टि गर्दै भने, “पाकिस्तानले आफ्नो सार्वभौमिकता र क्षेत्रीय अखण्डतामा कुनै सम्झौता नगरी यस क्षेत्रको शान्ति र सुरक्षाका लागि सधैं प्रयत्नरत रहँदै आएको छ।”

यसअघि शनिबार आयोजित एक प्रेस ब्रिफिङमा विदेश सचिव मिश्रीले पाकिस्तानको कारबाहीलाई ‘उत्तेजक’ प्रकृतिको भएको टिप्पणी गरेका थिए।

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले पनि दुवै देश युद्धविराम गर्न र तटस्थ स्थलमा वार्ता सुरु गर्न सहमत भएको जनाएका छन्।

उनले भने, “बितेका ४८ घण्टामा उपराष्ट्रपति भान्स र मैले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी, पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री शहबाज सरिफ, भारतका विदेशमन्त्री सुब्रमण्यम जयशंकर, पाकिस्तानी सेनाप्रमुख असिम मुनीर, भारतीय राष्ट्रिय सुरक्षा सल्लाहकार अजीत डोभाल र असिम मलिकलगायत दुबै देशका वरिष्ठ अधिकारीहरूसँग विस्तृत संवाद गरेका छौं।”

रुबियोले थपे, “भारत र पाकिस्तान तत्काल युद्धविराम गर्न सहमत भएका छन् र तटस्थ स्थलमा व्यापक विषयमा वार्ता सुरु गर्नेछन्। हामी प्रधानमन्त्री मोदी र सरिफलाई शान्तिको बाटो रोजेकोमा धन्यवाद ज्ञापन गर्छौं।”

यसअघि, मे २ मा पहलगाममा भएको आतंककारी हमलाको प्रतिकारस्वरूप भारतले मे ७ मा ‘अपरेशन सिन्दूर’ सञ्चालन गरेको थियो। उक्त कारबाहीमा २६ जनाको मृत्यु भएको थियो। जवाफी कारबाहीमा पाकिस्तानले पनि आक्रमण गर्दा भारतीय सुरक्षाकर्मी र सर्वसाधारण घाइते तथा मृतक भएका थिए।

सुर्खेत: सुर्खेतको वीरेन्द्रनगर नगरपालिका भित्र पर्ने १५ वटा सडकको निर्माणको जिम्मा लिएको पूर्व ऊर्जा राज्यमन्त्री तथा नेपाली कांग्रेसका सांसद पूर्णबहादुर तामाङ (कान्छाराम) को निर्माण कम्पनी ‘कान्छाराम कन्स्ट्रक्सन’ ले तोकिएको समयसम्म काम पूरा गर्न सकेको छैन।

२०७८ सालमा १२ करोड ९४ लाख रुपैयाँको लागतमा ठेक्का लिएको यो काम २०७९ फागुन २८ गतेसम्म सक्ने भनिए पनि काम अलपत्र परेको छ। पहिलो पटकको म्याद सकिएपछि दोहोर्‍याएर २०८१ मंसिर २० गतेसम्म म्याद थपिएको थियो, तर त्यो म्याद पनि सकिएको ५ महिना बितिसकेको छ।

ठेक्का लिएका सडकहरूमा अधिकांश ठाउँमा नाला वा बेस राख्ने काम मात्रै भएको छ, कालोपत्रे सुरु पनि भएको छैन। यहाँसम्म कि मन्त्रालय र विकास निर्देशनालयको गेट अगाडिको सडक समेत बनेको छैन, जसले प्रदेश सरकार ठेकदार अगाडि कति निरीह छ भन्ने देखाउँछ।

सार्वजनिक खरिद ऐन चौधौँ संशोधन भएपछि कान्छाराम कन्स्ट्रक्सन कारबाहीबाट जोगिएको छ। संशोधनअनुसार ठेकदारले नयाँ कार्य तालिका, माइलस्टोन र थप आर्थिक दायित्व नलाग्ने प्रतिबद्धता पेश गरेमा म्याद थप्न मिल्ने व्यवस्था छ।

हालसम्म भौतिक प्रगति जम्मा ४५% मात्र भएको जनाइएको छ। प्रदेश सरकारले कालोसूचीमा राख्ने तयारी गरे पनि केन्द्रको नियमले त्यसमा अवरोध पुर्‍याएको छ।

गण्डकी: नवौँ संस्करणको पोखरा स्पोर्ट्स अवार्ड अन्तर्गत लाइफटाइम एचिभमेन्ट अवार्ड ओलम्पियन तथा सुटिङ प्रशिक्षक भगवती खत्री केसीलाई प्रदान गरिएको छ। नेपाल खेलकुद पत्रकार मञ्च गण्डकीद्वारा शुक्रबार पोखरामा आयोजित विशेष समारोहमा गण्डकी प्रदेशका सामाजिक विकास, युवा तथा खेलकुदमन्त्री विन्दुकुमार थापाले केसीलाई सम्मानित गर्नुभयो।

पूर्व ओलम्पियन केसीको नाम अवार्ड छनोट समितिले सिफारिस गरेको थियो। नेपाल सुटिङ सङ्घकी उपाध्यक्ष समेत रहनुभएकी केसीले राष्ट्रिय तथा अन्तरराष्ट्रिय प्रतियोगितामा उल्लेखनीय उपलब्धि हासिल गर्दै विभिन्न पदक जित्नुभएको छ।

बागलुङ निवासी केसीले सन् २००० मा अष्ट्रेलियाको सिड्नीमा आयोजित २७औँ ओलम्पिक खेलकुदमा नेपालका तर्फबाट भाग लिँदै राष्ट्रिय कीर्तिमान कायम गर्नुभएको थियो। यसअघि सन् १९९५ मा इन्डोनेसियामा सम्पन्न आठौँ एसियन सुटिङ च्याम्पियनसिप, भारतको मद्रासमा भएको सातौँ साफ गेम, सन् १९९७ मा नयाँ दिल्लीमा सम्पन्न दोस्रो साफ सुटिङ च्याम्पियनसिप, बैंककमा सम्पन्न १३औँ एसियन गेम, सन् १९९९ मा काठमाडौंमा सम्पन्न आठौँ साफ गेम, सन् २००० मा पाकिस्तानमा सम्पन्न नवौँ साउथ एसियन सुटिङ च्याम्पियनसिप तथा सन् २००६ को कोलम्बो साफ गेममा समेत उहाँको सहभागिता रहेको थियो।

केसीले नवौँ राष्ट्रिय महिला सुटिङ प्रतियोगिता, शुभजन्मोत्सव आठौँ सुटिङ प्रतियोगिता (२०५१), १२औँ राष्ट्रिय सुटिङ प्रतियोगिता (२०५३), प्रथम खुला सुटिङ प्रतियोगिता (२०५१), चौथौँ राष्ट्रिय खेलकुद प्रतियोगिता (२०५५) मा प्रथम स्थान हासिल गर्नुभएको थियो भने पाँचौँ राष्ट्रिय प्रतियोगितामा दोस्रो स्थान प्राप्त गर्नुभएको थियो।

२०५७ सालमा गोरखा दक्षिण बाहुबाट सम्मानित केसीलाई सरकारले २०६३ सालमा ‘उत्कृष्ट खेलाडी’ को उपाधि प्रदान गरेको थियो।

लाइफटाइम एचिभमेन्ट अवार्ड प्राप्त गरेपछि केसीले खेलकुदमा बिताएको जीवनप्रति गौरव महसुस भएको प्रतिक्रिया दिनुभयो। उहाँले आफूले खेलकुदमार्फत देशको नाम चिनाउन सक्दो योगदान गरेको बताउँदै, उपयुक्त प्रशिक्षण र अनुकूल वातावरण प्राप्त भएमा नेपाली खेलाडीहरूले सुटिङमा अन्तरराष्ट्रिय स्तरमा पदक जित्ने सम्भावना प्रबल रहेको धारणा व्यक्त गर्नुभयो।