काठमाडौँ । धेरै वर्षदेखि मोबाइल फोनको विकिरणसम्बन्धी डर र चिन्ता इन्टरनेटका सीमित समूहमा मात्र देखिँदै आएको थियो । तर यो हप्ता उक्त विषय अमेरिकी संघीय सरकारकै तहमा बहसको केन्द्रमा पुगेको छ ।
अमेरिकी स्वास्थ्यमन्त्री रोबर्ट एफ. केनेडी जूनियरले फाइभजी टावर र मोबाइल फोनबाट निस्कने इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक विकिरणप्रति सार्वजनिक रूपमा चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । उनले यस्तो विकिरणले क्यान्सर, ट्युमर र डीएनए क्षतिजस्ता गम्भीर स्वास्थ्य जोखिम बढाउन सक्ने दाबी गरेका छन् ।
अमेरिकी स्वास्थ्य मन्त्रालयले मोबाइल फोन विकिरणसम्बन्धी नयाँ अध्ययन सुरु गरेको समयमा स्वास्थ्यमन्त्रीको यो अभिव्यक्ति आएको हो । वैज्ञानिक समुदायले भने यस विषयमा पहिले नै पर्याप्त अध्ययन भइसकेको बताउँदै आएको छ । त्यसैले केनेडी जूनियरको पछिल्लो भनाइले फेरि नयाँ बहस जन्माएको छ ।
यूएसए टुडेलाई दिएको अन्तर्वार्तामा केनेडी जूनियरले मोबाइल विकिरणबारेको आफ्नो चिन्ता अनुमान वा डरमा आधारित नभएको जिकिर गरे । ‘इलेक्ट्रोम्याग्नेटिक विकिरण सामान्य स्वास्थ्यका लागि ठूलो चिन्ताको विषय हो,’ उनले भने । विशेषगरी फाइभजी टावरप्रति आफू निकै चिन्तित रहेको उनको भनाइ छ ।
यूएसए टुडेको ‘एक्स्ट्रीमली नर्मल’ शृङ्खलामा बोल्दै उनले आफ्नो दृष्टिकोणलाई समर्थन गर्ने १० हजारभन्दा बढी वैज्ञानिक अध्ययन रहेको दाबी पनि गरे । उनका अनुसार ती अध्ययनहरूले क्यान्सर, ट्युमर वृद्धि र डीएनए क्षतिसँग विकिरणको सम्भावित सम्बन्ध देखाएका छन् ।
यसअघि अमेरिकी स्वास्थ्य मन्त्रालयले ‘मेक अमेरिका हेल्दी अगेन’ अभियानअन्तर्गत विद्यालयमा मोबाइल फोनको प्रयोग सीमित गर्ने नीति अघि सारेको थियो । हाल २२ वटा अमेरिकी राज्यका विद्यालयहरूमा मोबाइल फोन प्रतिबन्ध लगाइएको छ । तर यी नीतिहरू विकिरणभन्दा बढी सामाजिक सञ्जालको अत्यधिक प्रयोग, साइबर बुलिङ र मानसिक स्वास्थ्यमा पर्ने असर कम गर्न लक्षित रहेको स्पष्ट गरिएको छ ।
यसैबीच, सन् २०२४ सेप्टेम्बरमा विश्व स्वास्थ्य संगठनले वातावरण इन्टरनेशनल जर्नलमा प्रकाशित एक व्यापक समीक्षामा मोबाइल फोन प्रयोग र मस्तिष्क क्यान्सरबीच कुनै प्रत्यक्ष सम्बन्ध नदेखिएको निष्कर्ष सार्वजनिक गरेको थियो । उक्त अध्ययनमा नौ देशका विज्ञहरूले सन् १९९४ देखि २०२२ सम्मका ६३ वटा अनुसन्धानको विश्लेषण गरेका थिए ।
यसले सन् २०११ मा विश्व स्वास्थ्य संगठनसम्बद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्यान्सर अनुसन्धान एजेन्सीले रेडियोफ्रिक्वेन्सी तरंगलाई ‘सम्भावित रूपमा क्यान्सरजन्य’ भनेको वर्गीकरणसँग पनि मेल खान्छ । तर त्यस वर्गीकरणले प्रत्यक्ष कारण–प्रभाव सम्बन्ध पुष्टि गरेको थिएन । उक्त श्रेणीमा त्यस समयमा कफी र अचारजस्ता वस्तुहरू पनि समावेश थिए ।
प्रयोगशालामा मुसामाथि गरिएका केही अध्ययनले रेडियोफ्रिक्वेन्सी विकिरण र क्यान्सरबीच सम्भावित सम्बन्ध देखाए पनि ती नतिजा मानिसमा सिधै लागू गर्न नमिल्ने वैज्ञानिकहरू बताउँछन् ।
हालसम्म मोबाइल फोनको विकिरणलाई क्यान्सरसँग जोड्ने ठोस र निर्णायक प्रमाण नभएकोमा वैज्ञानिक समुदायको सहमति छ । तर नयाँ अध्ययन र सरकारी तहबाट आएका फरक अभिव्यक्तिले यस विषयमा बहस फेरि चर्किने संकेत देखिएको छ ।
