वासिङ्टन । इरानको आणविक कार्यक्रमसँग सम्बन्धित हुन सक्ने अनुमान गरिएको एउटा भूमिगत केन्द्रमा यस वर्ष निर्माण गतिविधि तीव्र भएको स्याटेलाइट तस्बिरको नयाँ विश्लेषणले देखाएको छ।
अमेरिकी थिंक ट्यांक सेन्टर फर स्ट्राटेजिक एन्ड इन्टरनेसनल स्टडिज (सिएसआईएस) का विश्लेषकहरूले पछिल्ला छ वर्षका स्याटेलाइट तस्बिर अध्ययन गर्दै पिकएक्स माउन्टेनमा यस वर्ष निर्माण गतिविधिमा ‘स्पष्ट वृद्धि’ भएको बताएका छन्।
नातान्ज आणविक परिसरबाट करिब १४० माइल दक्षिणमा रहेको उक्त संरचना ग्रेनाइट पहाडभित्र गहिराइमा निर्माण भइरहेको छ। अमेरिकी तथा इजरायली गुप्तचर निकायले लामो समयदेखि यसलाई इरानको आणविक कार्यक्रमका संवेदनशील गतिविधि सुरक्षित राख्न प्रयोग हुन सक्ने स्थानका रूपमा हेर्दै आएका छन्।
सिएसआईएसका अनुसार पछिल्लो समय त्यहाँ सुरुङका प्रवेशद्वार थप मजबुत बनाउने, आन्तरिक सडक निर्माण तथा पक्की बनाउने, प्रवेश क्षेत्रमा सुरक्षा सुदृढ गर्ने र उत्खननबाट निस्किएको माटो हटाउने काम भइरहेको छ। सन् २०२६ मा उक्त क्षेत्रमा सडक तथा सवारी गतिविधि विगतका वर्षको तुलनामा बढेको पनि विश्लेषणमा उल्लेख छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार पिकएक्स माउन्टेनमा निर्माण भइरहेको संरचना इरानको आणविक कार्यक्रमका लागि सुरक्षित भूमिगत केन्द्र हुन सक्छ। यद्यपि यसको वास्तविक प्रयोजनबारे अहिलेसम्म स्वतन्त्र पुष्टि भएको छैन।
सिएसआईएसले उक्त संरचना तीनमध्ये कुनै एक उद्देश्यका लागि प्रयोग हुन सक्ने अनुमान गरेको छ—आणविक कार्यक्रममा प्रयोग हुने सेन्ट्रिफ्युज संयोजन, युरेनियम संवर्धन वा आणविक हतियारसँग सम्बन्धित अन्य संवेदनशील गतिविधिका लागि सुरक्षित केन्द्र।
तर त्यहाँ निरन्तर निर्माण भइरहेको तथ्यले यसको उद्देश्य युरेनियम संवर्धन नै भए पनि केन्द्र अझै पूर्ण रूपमा सञ्चालनका लागि तयार नभएको संकेत गर्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
ट्रम्पले दिए आक्रमणको चेतावनी
पिकएक्स माउन्टेनलाई लिएर अमेरिकी चासो बढिरहेका बेला राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले उक्त स्थानमा सैन्य कारबाही गर्ने चेतावनी दिँदै आएका छन्।
गत साता पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले पिकएक्समा ‘चाँडै’ आक्रमण हुन सक्ने बताएका थिए। उनले उक्त क्षेत्रमा भइरहेका गतिविधिबारे अमेरिका जानकार रहेको दाबीसमेत गरेका थिए।
इजरायली गुप्तचर निकायले पनि इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रमअन्तर्गत प्रयोग हुने सेन्ट्रिफ्युजहरू पिकएक्स माउन्टेनमा सार्न खोजिरहेको हुन सक्ने आकलन गरेको छ।
तर ग्रेनाइट पहाडभित्र गहिराइमा रहेको संरचना अमेरिकी सेनाका लागि निकै कठिन लक्ष्य मानिएको छ। सिएसआईएसका अनुसार अमेरिकासँग रहेका शक्तिशाली गैर–आणविक बमले समेत त्यहाँ रहेका संरचनालाई पूर्ण रूपमा नष्ट गर्न सक्छन् भन्ने निश्चित छैन।
भूमिगत लक्ष्य भेदनका लागि अमेरिकी तयारी
यसैबीच, अमेरिकाले अत्यन्त गहिराइमा रहेका भूमिगत संरचनामाथि प्रहार गर्न सक्ने नयाँ क्षमता विकास गरिरहेको संकेत पनि देखिएको छ।
इरानसँगको युद्ध सुरु हुनुभन्दा चार दिनअघि अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयअन्तर्गतको डिफेन्स थ्रेट रिडक्सन एजेन्सी (डिटिआरए) ले न्यु मेक्सिकोस्थित ह्वाइट स्यान्ड्स मिसाइल रेन्जमा रहेको एउटा विशेष भूमिगत परीक्षण केन्द्र मर्मत गर्न १२ लाख अमेरिकी डलरको आकस्मिक ठेक्का स्वीकृत गरेको थियो।
सरकारी दस्तावेजमा उक्त काम दुईदेखि तीन साताभित्र पूरा गर्नुपर्ने उल्लेख थियो। स्याटेलाइट तस्बिरमा फेब्रुअरीको मध्यदेखि उक्त क्षेत्रमा उत्खनन तथा सवारी गतिविधि देखिएको र मार्चको मध्यसम्म उत्खननबाट निस्किएको माटोको थुप्रो बढ्दै गएको देखिएको थियो।
अमेरिकी अधिकारीहरूसँग परिचित स्रोतहरूले उक्त तयारी इरान युद्धसँग सम्बन्धित रहेको र अत्यन्त गहिराइमा रहेका भूमिगत संरचनामाथि आक्रमण गर्ने सम्भावित क्षमता परीक्षण गर्न खोजिएको बताएका छन्। यद्यपि परीक्षण वास्तवमै भएको थियो वा त्यसको वास्तविक उद्देश्य के थियो भन्ने स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको छैन।
गहिराइमा रहेका संरचना नष्ट गर्न चुनौती
अमेरिकाले सन् २०२५ मा इरानका आणविक केन्द्रमाथि ‘अपरेसन मिडनाइट ह्यामर’ नामक सैन्य कारबाही गरेको थियो। त्यस क्रममा इरानका केही प्रमुख आणविक संरचनालाई लक्षित गरिएको थियो।
तर अमेरिकी सेनाका एक वरिष्ठ जनरलले त्यसपछि गहिराइमा रहेको इस्फहानको आणविक संरचनालाई पूर्ण रूपमा नष्ट गर्न नसकिएको बताएका थिए। अमेरिकी सेनाको म्यासिभ अर्डनन्स पेनेट्रेटर (एमओपी) नामक ‘बंकर बस्टर’ बमले त्यति गहिरो संरचनासम्म पर्याप्त प्रभाव पार्न नसक्ने आकलन गरिएको थियो।
त्यसपछि अमेरिकी सेनाले अझ गहिराइमा रहेका लक्ष्य भेदन गर्न सक्ने ‘नेक्स्ट जेनेरेसन पेनेट्रेटर’ विकास गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ। यसको प्रारम्भिक नमुना विकासका लागि सन् २०२५ मा ठेक्का दिइएको थियो।
अमेरिकी सेनासँग पिकएक्स माउन्टेनमाथि आक्रमण गर्ने योजना रहेको र यो यस वर्षको सुरुतिर इरानविरुद्ध थप सैन्य कारबाहीका सम्भावित लक्ष्यहरूमध्ये एक रहेको अमेरिकी अधिकारीहरूसँग परिचित स्रोतले बताएका छन्।
योजनामा अमेरिकी हतियार भण्डारका सबैभन्दा ठूला बम प्रयोग गर्ने सम्भावना रहे पनि ती हतियारले पहाडभित्र कति गहिराइसम्म पुगेर संरचना नष्ट गर्न सक्छन् भन्ने अझै स्पष्ट छैन।
यसै विषयमा अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयभित्र हालै भूमिगत संरचनामाथि निर्णायक आक्रमण गर्ने उपायबारे विशेष ‘प्लानिङ स्प्रिन्ट’ गरिएको स्रोतको भनाइ छ।
तर पिकएक्स माउन्टेनमा निर्माण अझै जारी रहेको स्याटेलाइट विश्लेषणले देखाएकाले त्यहाँ इरानले आणविक सामग्री वा उपकरण सारिसकेको वा आणविक गतिविधि सुरु गरिसकेको निष्कर्षमा पुग्न अझै पर्याप्त प्रमाण नरहेको विज्ञहरूले बताएका छन्।
