एजेन्सी । तरल पेट्रोलियम ग्यास (एलपीजी) आज विश्वमा सबैभन्दा बढी प्रयोग हुने इन्धनमध्ये एक हो। खाना पकाउन, तताउन र यातायातका लागि समेत यसको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको छ। स्वच्छ र कुशल रूपमा जल्ने भएकाले एलपीजी विश्वभर लोकप्रिय ऊर्जा विकल्प बनेको हो।
एलपीजी कच्चा तेल प्रशोधन तथा प्राकृतिक ग्यास प्रशोधनका क्रममा उत्पादन हुन्छ। धेरै देशहरूले यो इन्धन उत्पादन गरे पनि केही राष्ट्रहरूले विशाल ऊर्जा स्रोत र उन्नत उद्योगका कारण उच्च उत्पादन स्तर हासिल गरेका छन्।
विश्वभर एलपीजीको माग हरेक वर्ष बढ्दै गएको छ। घर, रेस्टुरेन्ट, उद्योग तथा सवारी साधनहरू भरपर्दो ऊर्जाका लागि यसमै निर्भर हुँदै गएका छन्। यसका कारण प्रमुख ऊर्जा उत्पादक देशहरू घरेलु र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आपूर्ति बढाउन प्रतिस्पर्धामा छन्।
विश्वमा एलपीजी उत्पादनमा संयुक्त राज्य अमेरिका अग्रस्थानमा रहेको छ। यसले विश्वव्यापी आपूर्तिको २५ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा उत्पादन गर्छ। शेल तेल र शेल ग्यास उद्योगको तीव्र विकास, आधुनिक ड्रिलिङ प्रविधि तथा विशाल प्राकृतिक ग्यास भण्डारका कारण अमेरिका ठूलो मात्रामा प्रोपेन र ब्युटेन उत्पादन गर्न सक्षम भएको हो। उत्पादन भएको एलपीजीको ठूलो हिस्सा अन्य देशहरूमा निर्यात हुँदै आएको छ, जसले अमेरिकालाई विश्व बजारमा प्रभावशाली बनाएको छ।
अमेरिकापछि चीन, साउदी अरेबिया, रूस र भारत जस्ता देशहरू पनि प्रमुख उत्पादकका रूपमा रहेका छन्। यी देशहरूले तेल रिफाइनरी तथा प्राकृतिक ग्यास प्रशोधन प्लान्टमार्फत एलपीजी उत्पादन गर्दै आएका छन्।
आयाततर्फ भने चीन विश्वकै सबैभन्दा ठूलो एलपीजी आयातकर्ता हो। बढ्दो औद्योगिक क्षेत्र र ऊर्जा माग पूरा गर्न चीनले ठूलो परिमाणमा एलपीजी आयात गर्दै आएको छ। त्यसैगरी दक्षिण कोरिया र भारत पनि प्रमुख आयातकर्ता राष्ट्र हुन्।
भारतले पछिल्ला वर्षहरूमा संयुक्त राज्य अमेरिकाबाट एलपीजी आयात बढाएको छ। यसले ऊर्जा आपूर्ति विविधीकरण गर्न र मध्यपूर्वी देशहरूमाथिको निर्भरता कम गर्न सहयोग पुर्याएको छ। दुई देशबीच ऊर्जा सहकार्य पनि विस्तार हुँदै गएको छ।
