गोरखा जिल्लाको अजिरकोट गाउँपालिका वडा नं. ४, सिमजुङ (झ्यावाँ) निवासी प्रकाशचन्द्र दवाडीको नाम आज गोरखा क्षेत्र नं. २ भित्र सामाजिक सक्रियता र सार्वजनिक जीवनसँग जोडिएर चिनिन्छ। व्यवसायिक पृष्ठभूमिबाट समाजसेवामा प्रवेश गरेका दवाडी पछिल्लो झण्डै तीन दशकदेखि निरन्तर सामाजिक काममा सक्रिय रहँदै आएका व्यक्तित्व हुन्। उनको परिचय कुनै एक पद, दल वा निर्वाचनसँग मात्र सीमित छैन; बरु स्थानीय समाजमा उनले निर्माण गरेको विश्वास, सहयोग र उपस्थिति नै उनको पहिचानको मूल आधार बनेको देखिन्छ।
समाजसेवाबाट सुरु भएको सार्वजनिक यात्रा
दवाडीको सार्वजनिक जीवन विद्यार्थी कालबाटै सुरु भएको पाइन्छ। वि.सं. २०४६ सालमा अजिरकोट–४ स्थित हिमालय माध्यमिक विद्यालयबाट नेपाल विद्यार्थी सङ्घमा आबद्ध भई उपसभापतिको भूमिकामा काम गर्दै उनले संगठित सार्वजनिक कार्यको अनुभव हासिल गरे। विद्यार्थी राजनीतिबाट सुरु भएको यो यात्रा क्रमशः समाजसेवा, स्थानीय विकास र पछि प्रदेशस्तरीय जिम्मेवारीसम्म विस्तार भयो।
झण्डै तीन दशक लामो सामाजिक सक्रियतामा उनले शिक्षा, स्वास्थ्य, विपन्न समुदायको सहयोग, आपत्–विपत् व्यवस्थापन र पूर्वाधार विकासलाई प्राथमिकता दिएका छन्। उनका निकटवर्तीहरूका अनुसार, दवाडीको कार्यशैली प्रचारमुखीभन्दा बढी प्रत्यक्ष सहभागितामूलक रहेको छ, जहाँ उनी कार्यक्रममा अतिथि मात्र नभई सहयोगी र समन्वयकर्ताको भूमिकामा देखिन्छन्।
शिक्षा क्षेत्रमा दीर्घकालीन लगानी
दवाडीको सामाजिक यात्राको एउटा महत्वपूर्ण पक्ष शिक्षा क्षेत्रमा देखिन्छ। गरिब, विपन्न, अनाथ तथा जेहेन्दार विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति, पोशाक तथा शैक्षिक सामग्री सहयोग गर्नु उनका नियमित कार्यमध्येमै पर्छ। उपलब्ध विवरणअनुसार, हालसम्म १५६ जना विद्यार्थीलाई कक्षा १२ सम्म पूर्ण छात्रवृत्तिमा अध्ययन गराउने कार्य सम्पन्न गरी समाजमा एउटा प्रेरणादायी उदाहरण बनेका छन् दवाडी। यससँगै विभिन्न विद्यालयमा अक्षयकोष स्थापना, पुस्तकालय निर्माण र विद्यालय भवन निर्माणमा सहयोग पुर्याएर उनले दीर्घकालीन शैक्षिक आधार सुदृढ पार्ने प्रयास गरेका छन्। स्थानीय शिक्षकहरूका अनुसार, यस्तो सहयोगले विद्यालयमा निरन्तरता र गुणस्तर सुधारमा सकारात्मक प्रभाव पारेको छ।
विपन्न समुदाय र मानवीय संवेदनशीलता
दवाडीको सहयोग शिक्षा क्षेत्रमा मात्र सीमित छैन। गरिब तथा विपन्न नागरिक, असक्त तथा गम्भीर बिरामी व्यक्तिहरूको उपचारमा आर्थिक सहयोग, औषधि व्यवस्था र आवश्यक परेमा आपत्कालीन उद्धारको पहल उनका सामाजिक कार्यमा समावेश छन्। गोरखामा गम्भीर प्रकृतिका दुर्घटना वा आकस्मिक स्वास्थ्य संकटका बेला हेलिकप्टर चार्टर गरी उद्धार र उपचारको व्यवस्था गरिएको घटनाहरू स्थानीय स्तरमा चर्चित छन्। यस्ता उच्च कोटीका मानवीय सेवाहरूले दवाडीको मानवीय संवेदनशीलता र तत्परताको उदाहरण प्रस्तुत गर्छन्।
आपत्–विपतको समयमा अग्रपंक्ति
वि.सं. २०७२ सालको विनाशकारी भूकम्पले गोरखा जिल्ला अत्यन्त प्रभावित भएको थियो। उक्त समयमा दवाडी उद्धार, राहत वितरण तथा पुनःस्थापनामा सक्रिय रूपमा खटिएको जगजाहेर छ। त्यसपछिका वर्षहरूमा बाढी, पहिरो, हावाहुरी र आगलागीका घटनामा विस्थापित परिवारलाई घर निर्माण तथा आर्थिक सहयोग पुर्याउने कार्यमा पनि उनको संलग्नता देखिन्छ।
कोरोना महामारीको कठिन समयमा गोरखाका विभिन्न स्वास्थ्य चौकीहरूमा औषधि तथा अत्यावश्यक स्वास्थ्य सामग्री वितरणमा उनले योगदान दिएका छन्। महामारीजस्तो संकटमा स्थानीय स्वास्थ्य संरचनालाई सघाउने पहललाई समुदायले आभारका साथ सम्झिरहने छन्।
पूर्वाधार विकासमा सक्रियता
गोरखा क्षेत्र नं. २ को भौगोलिक जटिलता विकासका लागि चुनौतीपूर्ण मानिन्छ। यस्तो अवस्थामा दवाडीले मोटरबाटो निर्माण, नयाँ ट्र्याक खोल्ने कार्यको सुरुवात तथा सिँचाइ, कृषि र पर्यटनसम्बन्धी योजनामा प्राथमिकता दिएको पाइन्छ। व्यक्तिगत लगानी र पहलका साथै प्रदेशस्तरीय पहुँचको उपयोग गर्दै सयौँ विकास योजनाहरू अघि बढाइएको स्थानीय स्रोतहरू बताउँछन्। यस्ता सडक सञ्जाल विस्तार तथा सिँचाइ सुविधा विस्तारले ग्रामीण अर्थतन्त्रमा सहजता ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
सामुदायिक संस्थासँग सहकार्य
दवाडीको सामाजिक कार्य व्यक्तिगत सहयोगमा मात्र सीमित छैन; उनले संस्थागत सुदृढीकरणमा पनि जोड दिएका छन्। विभिन्न आमा समूह, टोल विकास संस्था, कृषि समूह तथा अन्य सामुदायिक संगठनलाई भवन निर्माण, आवश्यक सामग्री तथा आर्थिक सहयोग प्रदान गरिएको छ।
१५० भन्दा बढी युवा क्लब, विद्यालय र समूहलाई खेलकुद सामग्री वितरण तथा आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराउनु युवा सशक्तीकरण प्रतिको प्रतिबद्धताको संकेतका रूपमा उत्साहपूर्वक हेरिएको छ। त्यसैगरी खेलकुद र सामुदायिक गतिविधिले युवामा सकारात्मक ऊर्जा र अनुशासन विकास गर्न सहयोग पुर्याएर एक युवामैत्री नेताका रूपमा सम्मानित छन्।
धार्मिक र सांस्कृतिक क्षेत्रमा योगदान
स्थानीय धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाप्रति दवाडीले देखाएको चासो पनि उल्लेखनीय मानिन्छ। विभिन्न मठ–मन्दिर निर्माणमा आर्थिक सहयोग तथा धार्मिक–पुरातात्विक सम्पदाको संरक्षणमा जोड दिइएको छ। यसले सांस्कृतिक पहिचान र परम्पराको निरन्तरता कायम राख्न सहयोग पुर्याएको स्थानीय धारणा छ।
प्रदेशसभासम्मको राजनीतिक अनुभव
वि.सं. २०७४ सालमा गोरखा क्षेत्र नं. २ ‘ख’ बाट प्रत्यक्ष निर्वाचित भई गण्डकी प्रदेशसभा सदस्य बनेपछि दवाडीको सार्वजनिक जिम्मेवारी संस्थागत रूपमा विस्तार भयो। प्रदेशसभा सदस्यका रूपमा पाउने तलब, भत्ता र सेवा सुविधा सामाजिक कार्यमा खर्च गरिएको तथ्यले उनको सेवा–केन्द्रित दृष्टिकोणलाई थप बल दिएको बताइन्छ। उनी नेपाली कांग्रेस गण्डकी प्रदेश संसदीय दलको प्रवक्ताको भूमिकामा समेत कार्यरत रहे। पार्टीका १३औँ र १४औँ महाधिवेशनमा महाधिवेशन प्रतिनिधि तथा महासमिति सदस्यमा निर्वाचित हुनु उनको संगठनात्मक अनुभवको संकेत हो।
व्यक्तित्वका विशेषता
दवाडीलाई नजिकबाट चिन्नेहरू उनको कार्यशैली संयमित, पहुँचयोग्य र संवादमुखी रहेको बताउँछन्। पदभन्दा बढी उपस्थिति, प्रचारभन्दा बढी प्रत्यक्ष सहयोग र आश्वासनभन्दा बढी कार्यान्वयनमा जोड दिनु उनका विशेषतामध्ये पर्छन् भन्ने स्थानीय धारणा छ। सार्वजनिक जीवनमा निरन्तर सक्रिय रहँदा पनि उनले सामाजिक सम्बन्ध र व्यक्तिगत सादगी कायम राखेको टिप्पणी पनि सुनिन्छ। यही कारण उनी विभिन्न वर्ग र समुदायबीच स्वीकार्य व्यक्तित्वका रूपमा उभिएका छन्।
वर्तमान सन्दर्भ
हाल दवाडी गोरखा क्षेत्र नं. २ का प्रतिनिधिसभा सदस्यका उम्मेदवारका रूपमा सार्वजनिक जीवनमा सक्रिय छन्। तर उनको मूल्याङ्कन गर्दा समर्थक तथा विरोधी दुवैले उनको सामाजिक यात्रा र विगतका कामलाई प्रशंसाको दृष्टिले हेरेका छन्। गोरखा क्षेत्र नं. २ मा विकास, सेवा र उत्तरदायित्वबारे भइरहेको बहसका बीच दवाडीको नाम दीर्घकालीन सामाजिक सक्रियता र प्रदेशस्तरीय अनुभवका कारण सर्वाधिक लोकप्रिय र सुयोग्य उम्मेदवार हुन् भन्ने कुरा कसैले नकार्न सक्दैन।
निष्कर्ष
प्रकाशचन्द्र दवाडीको सार्वजनिक जीवन कुनै एक चुनावी चक्रमा सीमित देखिँदैन। यो झण्डै तीन दशकको सामाजिक संलग्नता, विपन्न समुदायप्रतिको सहयोग, आपत्कालीन अवस्थामा तत्परता र पूर्वाधार विकासमा सक्रियताको निरन्तरता हो। उनको जीवनीले देखाउने मुख्य पक्ष भनेको राजनीति केवल सत्ता प्राप्तिको माध्यम नभई सेवा र सामाजिक उत्तरदायित्वको बोध हो भन्न सकिन्छ। गोरखाको सामाजिक परिवेशमा दवाडीले निर्माण गरेको छवि काम, प्रतिबद्धता र मानवीय संवेदनशीलतामा आधारित रहेकोले उनीलाई चिन्ने सबैले पार्टीभन्दा माथि उठी उनीलाई थप सेवा गर्ने मौका दिनु नै यो क्षेत्रको जित हो भन्ने धारणा पाइन्छ।
मणि नेपाली पनेरु
