काठमाडौं — गर्भमा रहेको शिशुको मृत्यु प्राकृतिक कारण वा मानवीय लापरवाही दुवैका कारण हुन सक्छ। तर यस्तो घटनामा आमालाई नै अपराधी ठहर गरी जेल पठाउनु सही हो कि होइन भन्ने विषयमा अमेरिकामा नयाँ बहस सुरु भएको छ। हालै लागूपदार्थ दुरुपयोगका कारण गर्भस्थ शिशुको मृत्यु भएको आरोपमा एक महिलालाई १८ वर्षको जेल सजाय दिइएको घटनाले यो बहसलाई झनै चर्काएको छ।
यो मामला अलाबामाकी बासिन्दा ब्रूकर शुमेकरसँग सम्बन्धित छ। सन् २०१७ मा उनको गर्भमा रहेको शिशुको मृत्यु भएको थियो। त्यसपछि उनलाई गर्भावस्थामा लागूपदार्थ प्रयोग गरेको र त्यसकै कारण शिशुको मृत्यु भएको आरोप लगाइयो। अदालतले उनलाई ‘बच्चालाई रासायनिक खतरामा पारेको’ अभियोगमा दोषी ठहर गर्दै १८ वर्षको कैद सजाय सुनाएको थियो।
तर हालै सार्वजनिक भएका नयाँ चिकित्सा विज्ञहरूको रायअनुसार शिशुको मृत्यु सम्भवतः लागूपदार्थका कारण नभई गम्भीर संक्रमण र गर्भावस्थासँग सम्बन्धित जटिल स्वास्थ्य समस्याका कारण भएको देखिएको छ। न्यायाधीशले अघिल्लो सुनुवाइका क्रममा महत्वपूर्ण चिकित्सा प्रमाणहरू बेवास्ता गरिएको उल्लेख गर्दै ती प्रमाण जूरीसमक्ष प्रस्तुत गरिएको भए फैसला फरक हुन सक्ने टिप्पणी गरेका छन्। यही आधारमा मुद्दा पुनः खोलिएको हो।
महिला अधिकारका क्षेत्रमा काम गर्ने संस्था ‘प्रेग्नेन्सी जस्टिस’ले अदालतको निर्णयको स्वागत गरेको छ। संस्थाका अनुसार अमेरिकामा धेरै अवस्थामा महिलाहरूलाई गर्भावस्थासँग सम्बन्धित घटनाहरूका लागि आपराधिक रूपमा जिम्मेवार ठहराइन्छ, जबकि चिकित्सा विज्ञानले त्यसमा कसको गल्ती थियो भन्ने कुरा निर्णायक रूपमा प्रमाणित गर्न सक्दैन।
हाल ब्रूकर शुमेकरको सजाय उल्टाइएको भए पनि अभियोजक पक्षले उक्त आदेशलाई चुनौती दिएका छन्। त्यसैले नयाँ मुद्दाको अन्तिम टुंगो नलाग्दासम्म उनी जेलमै रहनेछिन्।
यस घटनाले अमेरिकामा गर्भस्थ शिशुको मृत्युजस्ता चिकित्सा त्रासदीलाई आपराधिक विषय बनाउनु उचित हो कि होइन भन्ने बहसलाई पुनः सतहमा ल्याएको छ। बहसको मुख्य प्रश्न यही छ—गर्भावस्थाका जटिलता र स्वास्थ्य जोखिमका लागि महिलालाई कानुनी रूपमा सजाय दिनु कत्तिको न्यायोचित हुन्छ?
