कञ्चनपुर: स्वदेशमै रोजगारीको अभाव भएपछि कञ्चनपुरको कृष्णपुर नगरपालिका–२ गुन्यालफाँटका बादी समुदायका धेरै परिवारले घरको ढोकामा ताला लगाएर भारततर्फ पलायन भएका छन्। वैकल्पिक रोजगारीका अवसर नपाएपछि बालबच्चासहित भारत जान बाध्य भएको उनीहरूले बताएका छन्।
परम्परागत पेसा–व्यवसाय विस्थापित भएपछि मजदुरी गर्दै आएका बादी समुदायले जब त्यो पनि गुमाए, तब उनीहरू भारतमा दरवान र कुल्लीको काम गर्न गए। बादी अगुवा पदम राना (बादी) का अनुसार कामको खोजीमा २० भन्दा बढी परिवार भारत गइसकेका छन्।
परम्परागत पेसाको अवसान
“हामी माटोबाट हुक्का, सुल्पा, गाग्री, फूलदानी, गमला, धूपदानी तथा मादल बनाउँदै आएका थियौँ,” पदम रानाले भन्नुभयो, “तर वन क्षेत्र संरक्षित भएपछि माटो ल्याउन पाइएन, प्लास्टिकका सामानको बढ्दो प्रयोगले परम्परागत पेसा गुम्न पुग्यो।”
परम्परागत पेसालाई बचाउन पुँजी अभाव मुख्य चुनौती बनेको उहाँले बताउनुभयो। “भारतीयहरू यस्तै सामग्री उत्पादन गरी राम्रो आम्दानी गरिरहेका छन्, तर हामीसँग पुँजी छैन। समाजमा माटोको कामलाई हेर्ने दृष्टिकोणसमेत नकारात्मक भएकाले पुरानो पेसा छोड्नुपर्यो,” दुरादेवी कुमालले बताउनुभयो।
मजदुरी पनि गुमेपछि विस्थापन
परम्परागत पेसा गुमेपछि खेतीपाती, यातायात र निर्माण क्षेत्रमा मजदुरी गरेर गुजारा चलाउँदै आएका उनीहरूको आम्दानी कोरोनाका कारण ठप्प भयो। रोजगारी नपाएपछि बस्तीका युवाहरू भारततर्फ जान बाध्य भएको पदम बादीले बताउनुभयो।
“बस्तीमा बस्ने छ धुर जग्गा मात्र छ, घरहरू पनि जिर्ण भइसकेका छन्,” केशव कुमालले भन्नुभयो, “अब भारत नगई विकल्प छैन। यहाँ रोजगारी छैन, परिवार पाल्न कठिन छ।”
बादी समुदायलाई सरकारी सहयोगको खाँचो रहेको उहाँहरूको भनाइ छ। “अन्य पिछडिएको समुदायलाई जस्तै बच्चा जन्मेदेखि नै भत्ता दिने नीति बादी समुदायलाई पनि लागू हुनुपर्छ,” उहाँहरूले माग गर्नुभयो।
सरकारी सहयोगको अभाव
बादी समुदायका अगुवाहरूका अनुसार सीपमा आधारित रोजगारी सिर्जना गर्न सरकारले निब्र्याजमा ऋण उपलब्ध गराए कोही पनि विदेशिनुपर्ने थिएन। “संघीय लोकतन्त्र ल्याउन हाम्रो पनि योगदान छ, संविधानअनुसार गाँसबासको व्यवस्था गरिनुपर्छ, तर त्यो अझै पूरा भएको छैन,” पदम बादीले भन्नुभयो।
जातीय विभेद अन्त्य नभएको उल्लेख गर्दै उहाँले चिया पसलमा गएका बेला गिलास धुनुपर्ने अवस्था अझै रहेको बताउनुभयो। “चुनावका बेला नेताहरू आउँछन्, तर पछि कोही फर्केर बस्तीमा आउँदैनन्,” उहाँले भन्नुभयो।
आधारभूत सुविधाबाट वञ्चित
संघीय राजधानीमा आन्दोलन गर्दै सम्झौता गरे पनि कार्यान्वयन नहुँदा बादी समुदाय आधारभूत सेवासुविधाबाट पनि वञ्चित भएको छ। “एउटै घरमा तीन–तीन परिवार बस्न बाध्य छन्। कतिपय भारत गएर फर्कन्छन्, अनि उनीहरू नफर्कुन्जेल अर्को परिवार जान्छ,” अर्जुन बादीले बताउनुभयो।
बिरामी हुँदा उपचार गर्न पैसा नहुँदा रोग पालेर बस्नुपर्ने अवस्था रहेको उहाँको गुनासो छ। आर्थिक अभावले बालबालिकाको शिक्षामा असर परेको छ।
खानेपानीको समस्या
बस्तीमा रहेका ह्यान्डपम्पको पानीमा आर्सेनिक पाइएकाले स्थानीयहरू टाढाबाट पानी ल्याउन बाध्य छन्। तीन वर्षअघि सुरु भएको खानेपानी आयोजना अझै अपूरो छ।
गुन्यालफाँटका बादी बस्तीमा करिब ५० परिवार बसोबास गर्छन्, जसमध्ये २० भन्दा बढी परिवार रोजगारी खोज्दै भारत गइसकेका छन्।
