काठमाडौँ। दाङको घोराहीबाट दक्षिणमा रहेको घर्ना गाउँको सामान्य दलित परिवारमा जन्मेका डम्बर विक नेपाल प्रहरीको अतिरिक्त महानिरीक्षक (एआईजी) बनेका छन्।
दलित समुदायबाट प्रहरीको एआईजी हुने उनी पहिलो अधिकृत हुन्। मन्त्रिपरिषद्को निर्णयअनुसार विक हाल प्रहरी प्रधान कार्यालयस्थित प्रदेश समन्वय विभागमा कार्यरत छन्।
प्रहरीमा नयाँ इतिहास बनाएका विकको सङ्घर्ष बाल्यकालदेखि नै सुरु भएको थियो। कलिलो उमेरमा उनले बुवाआमा गुमाए। ६ कक्षामा पढ्दै गर्दा टुहुरो भएपछि उनलाई दाजु खड्गबहादुर सुनारले हुर्काए।
उनको गाउँमा माध्यमिक तहको शिक्षाका लागि विद्यालय थिएन। त्यसका लागि उनी घोराही आउनुपर्यो। त्यहाँ डेरा लिएर उनी ८ कक्षामा पढ्न थाले। तर, जब घरबेटीले दलित भएको थाहा पाए, उनलाई ‘डेरा छाडेर जाऊ!’ भनियो।
घरधनीले निकालेपछि कलिलो उमेरका विक घोराहीस्थित अर्का घरधनी थारु जिम्दारकहाँ पुगे। त्यहाँ उनले थारु जिम्दारको छोरालाई ट्युसन पढाउन थाले।
डम्बरले स्कुलमै विभेद र बहिष्करण देखे। सरस्वती पूजा गर्ने बेलामा अरू साथीहरू सबैले पूजा गरेपछि मात्र डम्बरको पालो आउँथ्यो। उनले सम्झँदै भने, “पूजा गर्दा मनमनै भन्थेँ, सरस्वतिले मलाई विभेद नगरुन्, अरूले विभेद गरे पनि फरक पर्दैन।”
एसएलसी सकेर उच्च शिक्षा अध्ययन गर्न उनी काठमाडौँ आए। शंकरदेव क्याम्पसबाट आईकम र मीनभवनबाट बीकम गरे। त्यसपछि त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा मास्टर डिग्री पूरा गरे। डम्बर भन्छन्, “दाजुले गाउँबाट पठाएको खर्च लिएर पढाइ पूरा गरेँ।”
पढाइ सकेपछि डम्बरले २०५३ सालमा राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागको निरीक्षक पदमा फारम भरे। नाम पनि निस्कियो।
तत्कालीन विद्रोही माओवादीले २०५८ मङ्सिर ८ मा दाङ आक्रमण गरेपछि सरकारले डम्बर सहितका अधिकृतहरूलाई प्रहरीमा स्थानान्तरण गर्ने निर्णय गर्यो। हतियार चलाउनु नपर्ने जागिरमा इन्ट्री भएका विकलाई हतियार चलाउन पठाउने निर्णयपछि तत्कालीन गुप्तचर प्रमुख देविराम शर्माले भनेका थिए, “अब कि गर्ने, कि मर्ने हो, तिमी पुलिसमा जाऊ।”
त्यसपछि प्रहरीमा स्थानान्तरण भएका विक अहिले एआईजीको पदसम्म पुगेका छन्। असोज २४ मा एआईजीको फुली लगाउने कार्यक्रममा गाउँबाट आएका उनका दाजुले भने, “भाइ, मेरो इच्छा पुरा गरिस्।”
विभेदको गहिराइ
फौजमा खुलेर कसैले छुवाछुत र विभेदको कुरा गरेनन्। तर, कुनै जिल्लामा जाँदा कुरा काट्दै भन्थे, “दलित डीएसपी पो आएको रहेछ।”
जुनियर प्रहरीको बढुवा हुँदा सम्बन्धित इलाका र जिल्लामा फुली लगाइदिने प्रचलन हुन्छ। फुली लगाउने बेला दलितको हातबाट फुली लगाउन धेरैले हिच्किचाउँथे। डम्बरले भने, “थर परिवर्तन गरेर जिल्लामा जाऊँ कि जस्तो लाग्थ्यो। तर मैले कहिल्यै आफ्नो थर बदलिनँ सोचेको छैन। हजारौँ पल विभेदको गहिराइ मापन गरेको छु। थरकै कारण सङ्घर्ष थप पेचिलो भयो, तर मैले सङ्घर्ष छाडिनँ।”
विभेदको बार पन्छाउँदै अघि बढ्दा अहिले उनी विशिष्ट श्रेणीको अधिकृत बनेका छन्। डम्बर भन्छन्, “मलाई एआईजी बनाउँदा राज्यले निमुखालाई पनि न्याय दिने रहेछ भन्ने अनुभूति भयो।”
करियर र सेवा
इन्स्पेक्टर हुँदा २०५८ मा सुर्खेतमा कार्यरत रहे।
२०६१–०६२ मा जिल्ला ट्राफिक प्रहरी कार्यालय लहानको कमाण्ड गरे।
डीएसपी हुँदा प्यूठान र ओखलढुंगा जिल्ला कमाण्ड गरे।
एसपी हुँदा धादिङको इन्चार्ज भएर काम गरे।
इटालीबाट फर्म्ड पुलिसको कमाण्ड ट्रेनिङ गरे।
यूएन मिसन इस्ट टिमोरमा १ वर्ष काम गरे।
सुदूरपश्चिम प्रदेशको डीआईजी हुँदाहुँदै एआईजीमा बढुवा भए।
डम्बर भन्छन्, “मेरो बढुवासँगै सरकारले दलित समुदायको विश्वास पनि पाएको छ।”
उनी पदको दम्भ वा अहङ्कार कहिल्यै देखाएनन्। उनले ठूलो महत्त्वाकाङ्क्षा पनि राखेनन्। भन्छन्, “जहाँ खटायो, त्यहाँ इमानदारितापूर्वक काम गरेँ।”
व्यक्तिगत जीवन
डम्बरले आफ्नै समुदायकी वसन्ती देवी सुनारसँग विवाह गरे। वसन्ती त्यसबेला आईएलटिएस/टोफेल शिक्षिका थिइन्। भारतको गुहावटीमा पढेकी उनी विवाहपछि सेभ द चिल्ड्रेनमा नाम लेखिन्।
विक दम्पतीका एक छोरा छन्। छोराले परराष्ट्र सेवाको लिखित परीक्षा पास गरेका छन्।
डीएसपी भएर त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा बसेका बेला उनले सन्तान विदेश पठाउनेहरूको पीडा देखेका थिए। त्यसैले उनले छोरालाई विदेश पठाउँदिन भन्ने निर्णय गरे।
यदि चाहनु भयो भने म यो समाचारलाई थोरै संक्षिप्त र हेडलाइन-सहितको संस्करण पनि तयार पार्न सक्छु, जुन पाठकका लागि अझ सजिलो र आकर्षक हुन्छ।
