बरहथवा: विपन्न दलित मुसहर समुदाय चिसो र शीतलहरको चपेटामा परेको छ। अत्यधिक चिसोका कारण बसवरिया गाउँपालिका–३ नाकैमा मुसहर माझी बस्तीका झण्डै ४५ परिवार कठ्याङ्ग्रिदो जीवन बिताइरहेका छन्। खरको झुपडीमा आश्रय लिएका यी परिवार अन्य समयमा सामान्य जीवन बिताए पनि वर्षातको डुबान र हिउँदको ठण्डीले उनीहरूको दैनिकी निकै कष्टप्रद बनाएको छ।
बस्तीका बालबालिका र वृद्ध–वृद्धा विशेषतः चिसोको चपेटामा छन्। हालै सुत्केरी भएकी १० दिनकी आमा जोनिता माझी नवजात शिशु सहित न्यानो कपडाको अभावमा अत्यन्तै कठोर जीवन बिताइरहेकी छिन्। “भुइँको चिसो र माथिबाट चुहिने शीतले रात कटाउन हम्मे हुन्छ,” उनले भनिन्। जोनिताले चार जनामात्र बस्न मिल्ने सानो झुपडीमा पराल ओच्छ्याएर बिस्तरा बनाएकी छिन्।
मजदुरी गर्न नसक्दा भोकभोकै बस्न बाध्य
जोनिताकी सासु जितनी देवी माझीले चिसोका कारण परिवारका सदस्य मजदुरीमा जान नसकेपछि दुई छाक खानसमेत कठिन भएको बताइन्। “छानो चुहिन्छ, भुइँ चिसो छ, र बाँसको टाटीको प्वालबाट आउने हावा सिधै छिर्छ,” सुत्केरी जोनिताले गुनासो गरिन्।
सोही बस्तीकी २१ वर्षीया पुनीता माझी, जसले गत कात्तिकमा तेस्रो सन्तानलाई जन्म दिएकी थिइन्, चिसोले बच्चाको सुताइ र आफ्नै स्वास्थ्यमा असर परेको बताउँछिन्। “रातभर बच्चा रोइरहन्छ। चिसोले म पनि पटकपटक बिरामी परेकी छु,” पुनिताले भनिन्।
पुनिताका श्रीमान् पन्निलाल माझी र ससुरा हरिन्द्र माझी मजदुरीका लागि पन्जाब गएका छन्। “श्रीमान्ले कमाएर पठाउँछन् भनेका छन्, तर अहिले हामी दिनरात घुर तापेर रात काट्न बाध्य छौँ,” पुनिताले बताइन्।
सुत्केरी र शिशुको स्वास्थ्य जोखिममा
बस्तीको अर्को कुनामा २० वर्षीया विना माझी महिना दिनको छोरासँग झुपडीमा बसिरहेकी छिन्। “छोरालाई भुइँमा राख्यो भने चिसोले रुवाइहाल्छ, छातीमा च्यापेपछि मात्रै चुप लाग्छ,” उनले भनिन्। बिनाका श्रीमान् पनि पन्जाबमा उखु काट्ने मजदुरको काम गर्दैछन्। “चिसोले बच्चालाई दूध खुवाउन पनि समस्या भएको छ। चिसोले म आफैँ कमजोर भएकी छु,” उनले गुनासो गरिन्।
पुरुषहरू मजदुरीमा भारत, महिलाको दयनीय अवस्था
बस्तीका अधिकांश पुरुष मजदुरीका लागि भारतको पन्जाब गएका छन्। उनीहरू तीनदेखि चार महिनापछि घर फर्किने गर्छन्। “त्यस समयसम्म परिवारले भोकभोकै बस्नुपर्ने बाध्यता छ,” वडासदस्य सीता देवी माझीले बताइन्। बस्तीका महिलाहरू दैनिक जीवनका आधारभूत आवश्यकतासमेत पूरा गर्न असमर्थ छन्।
“वर्षामा पानीमा डुब्नु र हिउँदमा चिसोले कठ्याङ्ग्रिनु यो बस्तीको नियमित नियति हो,” सीता देवीले भनिन्। बस्तीका परिवारले रातभर घुर तापेर चिसो छल्ने प्रयास गरिरहेका छन्। न्यानो कपडा, ओढ्ने कम्बल, र खाद्यान्नको अभावले यो समुदायलाई थप जोखिममा पारेको छ।
