काठमाडौँ । आज उत्तर कोरियाको नाम आउँदा विश्वबाट अलग्गिएको, कडा सैन्य नियन्त्रणमा रहेको, आणविक कार्यक्रमका कारण चर्चामा रहने र आर्थिक संकटसँग जुधिरहेको देशको छवि उभिन्छ। तर करिब आठ–नौ दशकअघि यही क्षेत्र कोरियाली प्रायद्वीपको सबैभन्दा विकसित, औद्योगिक र समृद्ध भागका रूपमा परिचित थियो।
इतिहासअनुसार सन् १९४८ मा कोरिया विभाजन हुनुअघि अहिलेको उत्तर कोरिया अखण्ड कोरियाको हिस्सा थियो। २०औँ शताब्दीको प्रारम्भमा राजधानी प्योङयाङ इसाई धर्म, आधुनिक शिक्षा र पाश्चात्य संस्कृतिको प्रमुख केन्द्रका रूपमा चिनिन्थ्यो। सयौँ चर्च, मिसनरी विद्यालय तथा धार्मिक स्वतन्त्रताका कारण प्योङयाङलाई ‘पूर्वको जेरुसेलम’ समेत भनिन्थ्यो।
सन् १९१० देखि १९४५ सम्म जापानी औपनिवेशिक शासनका क्रममा उत्तर क्षेत्रमा जलविद्युत् आयोजना, रासायनिक उद्योग, स्टिल कारखाना र रेल सञ्जालको तीव्र विकास गरिएको थियो। प्राकृतिक स्रोत र खनिज सम्पदाले सम्पन्न भएकाले उत्तर औद्योगिक रूपमा अग्रणी बन्यो, जबकि दक्षिणी क्षेत्र मुख्यतः कृषिमा निर्भर थियो।
दोस्रो विश्वयुद्धपछि सन् १९४५ मा कोरिया ३८औँ समानान्तर रेखाबाट विभाजित भयो। उत्तरी भाग सोभियत प्रभावमा परेपछि सन् १९४८ मा किम इल–सुङको नेतृत्वमा उत्तर कोरियाको स्थापना भयो। त्यसको दुई वर्षपछि सुरु भएको कोरियाली युद्ध (१९५०–१९५३) ले उत्तरका धेरै शहर र औद्योगिक संरचनामा ठूलो क्षति पुर्यायो।
युद्धपछिको पुनर्निर्माणमा सोभियत सङ्घ र चीनको सहयोगले उत्तर कोरियाले तीव्र आर्थिक पुनरुत्थान गरेको थियो। सन् १९७० को दशकसम्म उत्तर कोरियाको प्रतिव्यक्ति आय दक्षिण कोरियासँग तुलनायोग्य मानिन्थ्यो। तर त्यसपछि लागू गरिएको ‘जुचे’ (आत्मनिर्भरता) नीतिसँगै देश क्रमशः अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट अलगिँदै गयो।
सन् १९९० को दशकमा सोभियत सङ्घको विघटनपछि विदेशी सहयोग घट्दा उत्तर कोरिया गम्भीर खाद्य संकटमा फस्यो। संयुक्त राष्ट्रसङ्घ र विभिन्न मानवअधिकार संस्थाका प्रतिवेदनअनुसार त्यस अवधिमा भोकमरी र कुपोषणका कारण ठूलो सङ्ख्यामा नागरिकको मृत्यु भएको थियो।
यसबीच दक्षिण कोरियाले खुला अर्थतन्त्र र लोकतान्त्रिक शासन प्रणाली अपनाउँदै विश्वका प्रमुख आर्थिक शक्तिमध्ये एकका रूपमा विकास गर्यो भने उत्तर कोरियाले आफ्नो स्रोतको ठूलो हिस्सा सुरक्षा र आणविक कार्यक्रमतर्फ केन्द्रित गर्यो।
हाल उत्तर कोरियामा ‘सोङबुन’ नामक सामाजिक वर्गीकरण प्रणाली लागू छ, जसअन्तर्गत नागरिकको पारिवारिक राजनीतिक पृष्ठभूमिका आधारमा शिक्षा, रोजगारी, बसोबास र अवसर निर्धारण गरिन्छ। नागरिकको आवतजावत, सूचना पहुँच र इन्टरनेट प्रयोगमा पनि कडा नियन्त्रण कायम छ।
रातिको उपग्रह तस्वीरहरूमा दक्षिण कोरिया उज्यालोले झिलिमिली देखिँदा उत्तर कोरिया भने राजधानी प्योङयाङ बाहेक अधिकांश क्षेत्रमा अन्धकारमय देखिने दृश्यले दुई कोरियाबीचको विकासको अन्तरलाई झल्काउने गरेको छ। एक समय आधुनिकता र औद्योगिक विकासको केन्द्र मानिएको उत्तर कोरिया आज विश्वकै सबैभन्दा बन्द र नियन्त्रणमा रहेको मुलुकमध्ये एकका रूपमा चिनिन्छ।
