काठमाडौं:प्रत्येक वर्ष वैशाख शुक्ल नवमीका दिन मनाइने राष्ट्रिय विभूति सीता उत्पत्ति दिवस एवं जयन्ती आज देशभर श्रद्धा र भक्तिपूर्वक पूजा–आराधना गरी मनाइँदैछ।
धार्मिक ग्रन्थहरू अनुसार, त्रेतायुगमा मिथिलाका राजा जनकले यज्ञका क्रममा विधिपूर्वक हलो जोत्दा भूमिबाट सीताको उत्पत्ति भएको वर्णन गरिएको छ। वैदिक दर्शन, पुराण र रामायणमा सीतालाई भगवान् विष्णुको छैटौँ अवतार श्रीरामकी अर्धाङ्गिनी तथा लक्ष्मीको अवतारका रूपमा चित्रण गरिएको छ।
धर्मशास्त्रविद् प्रा. डा. रामचन्द्र गौतमका अनुसार, सत्यवती, पतिव्रता र आदर्श नारीको रूपमा सीतालाई उच्च सम्मान दिइन्छ। अयोध्याका राजा दशरथका छोरा राजकुमार रामसँग सीताको विवाह भएपछि, उहाँ रामको वनवासमा पनि साथ दिइ निरन्तर पतिव्रता धर्ममा अडिग रहनुभएको कथा प्राचीन ग्रन्थमा उल्लेख छ।
रावणसँगको युद्धपछि राम अयोध्या फर्किए पनि जनताको निन्दाबाट श्रीरामलाई जोगाउन सीताले गर्भवती अवस्थामा नै वनवास जाने निर्णय लिनुभयो। त्यसले उहाँलाई आदर्श, आत्मगौरवयुक्त नारीका रूपमा स्मरण गराइरहेको डा. गौतमले जानकारी दिनुभयो।
वनवासको दौरान सीताले आफ्ना छोराहरू लव र कुशलाई वाल्मीकि आश्रममा राखी शिक्षित बनाउनु भयो। पछि लव–कुशले अयोध्या आइ रामायणको कथा र सीताको दुःखद पीडा गाएर प्रजालाई भावुक बनाएपछि, सीतालाई ऋषि वाल्मीकि सहित दरबारमा बोलाइयो।
दरबारमा आएको बेला धेरैले स्वागत गरे पनि केहीले उहाँको पवित्रता माथि प्रश्न उठाए। त्यसपछि सीताले धर्तीलाई ‘म पवित्र छु भने मलाई कोखमा लिनुहोस्’ भनेर आह्वान गर्दै पृथ्वीमा समाहित हुनु भएको धार्मिक ग्रन्थहरूमा उल्लेख गरिएको छ। प्रश्न उठाउनेहरूले पछि माफी मागे पनि सीता पृथ्वीमै लोप हुनुभयो — जसरी माटोबाट उत्पत्ति भएकी थिइन्, माटोमै विलीन भइन्।
यस अवसरमा आज देशभरका रामजानकी मन्दिरहरूमा विशेष पूजा र आराधना हुँदैछ। जनकपुरधामको रामजानकी मन्दिरमा विशेष पूजा, झाँकी, र मेला लाग्ने परम्परा छ। सीताको योगदानलाई स्मरण गर्दै सरकारले उहाँलाई राष्ट्रिय विभूतिको मान दिएको हो।
आजकै दिन, काठमाडौंको बत्तीसपुतलीस्थित श्रीरामचन्द्र मन्दिर परिसरमा रहेको सीताको मूर्तिमा विशेष पूजा, भक्तिसङ्गीत र प्रवचन कार्यक्रम आयोजना हुँदैछ, मन्दिर व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष डा. गोविन्द टण्डनले जानकारी दिनुभयो। यस्तै, गोकर्णेश्वर नगरपालिका–२, भूमिस्थलीस्थित रामजानकी मन्दिरमा पनि विशेष धार्मिक कार्यक्रमको आयोजना गरिएको छ।
