काठमाडौं, १८ जेठ— वर्षा र सहकालका देवता रातो मच्छेन्द्रनाथको भोटो आज जावलाखेलमा देखाइने भएको छ।
करिब आठ सय वर्षअघिसम्म ‘भात छर्ने’ परम्पराबाट जावलाखेल जात्रा भनिने यो जात्रा पछि भोटो जात्राका रूपमा प्रसिद्ध भयो। भूतप्रेतलाई भोजन अर्पण गर्ने विश्वाससहित गरिएको यो जात्राको उद्देश्य र महत्वबारे नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका पूर्वसदस्य कीर्तिमदन जोशीले जानकारी दिनुभयो।
भोटो जात्राको यकिन तिथिमिति इतिहासमा दर्ज नभए पनि मच्छेन्द्रनाथको यात्रा भने करिब १३०० वर्षअघि सुरु भएको जनश्रुति छ। किंवदन्तीअनुसार नागराज कर्कोटककी रानीको आँखाको समस्या निको पार्न खोजीमा रहेका नागहरूले एक किसानलाई वैद्य ठानी टौदह लगे।
किसानले मच्छेन्द्रनाथको प्रार्थना गरेर माटोले माडिएको मयललाई औषधिको रूपमा प्रयोग गरेपछि रानी निको भइन्। सन्तुष्ट कर्कोटकले किसानलाई मणिमाणिक्यजडित भोटो पुरस्कारस्वरूप दिए। किसानले त्यो भोटो खेतको डिलमा राखेका बेला भूतले चोरेर लग्यो।
मच्छेन्द्रनाथको जात्रामा भाग लिँदै गर्दा किसानले त्यो भोटो भूतले लगाएको देखेपछि दाबी गरे। विवाद गहिरिएपछि भोटोको हकदाबी पुष्टि हुन नसक्ने ठहर गर्दै भोटो मच्छेन्द्रनाथको जिम्मा लगाउने निर्णय भयो।
त्यसपछि वर्षेनी साइत हेरी भोटो देखाउने परम्परा सुरु भयो। अहिलेसम्म कसैले पनि भोटोको प्रमाणसहित दाबी गर्न नसकेको किंवदन्ती छ।
हाल भोटो जात्रा गुठी संस्थान ललितपुरको व्यवस्थापनमा राष्ट्रप्रमुख वा राष्ट्रप्रमुखका प्रतिनिधिको उपस्थितिमा गरिन्छ। यस विशेष अवसरमा सरकारले काठमाडौं उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा दिएको छ।
