काठमाडौँ: स्वास्थ्यकर्मीका लागि सुरक्षित कार्यस्थल सङ्घर्ष समितिसहित आवासीय चिकित्सकका छवटा सङ्घ–संस्थाले आवासीय चिकित्सकको निर्वाह भत्तामा एकरूपता कायम नगरे सडक आन्दोलनमा उत्रने चेतावनी दिएका छन्।

सङ्घले सोमबार जारी गरेको विज्ञप्तिमा निजी मेडिकल कलेजका आवासीय चिकित्सकलाई पनि सरकारी आठौँ तह सरह मासिक रु ४८,००० निर्वाह भत्ता उपलब्ध गराउन प्रक्रिया अघि नबढाए सडकमा उत्रन बाध्य हुने उल्लेख छ।

मुख्य मागहरू

1. न्यायोचित निर्वाह भत्ताको सुनिश्चितता:
   • निजी मेडिकल कलेजका चिकित्सकहरूले अहिले मासिक रु १८,००० मा अत्यधिक काम गर्नुपर्ने गुनासो गरेका छन्।
   • सरकारी तहअनुसार न्यूनतम निर्वाह भत्ता सुनिश्चित गर्न चिकित्सा शिक्षा आयोगलाई आग्रह।
2. निर्णय कार्यान्वयन:
   • २०८० साल असोज १३ मा सरकार र आवासीय चिकित्सकबीच निजी र सरकारी कलेजमा भत्तामा समानता ल्याउने सहमति भएको थियो।
   • स्वास्थ्य मन्त्रालयले चिकित्सा शिक्षा आयोगलाई पत्राचार गरे पनि आयोगले उक्त निर्णयमा कार्यान्वयन नगरेको चिकित्सकहरूको आरोप।
3. महँगो शुल्कको अन्याय:
   • विज्ञप्तिमा नेपालमा आवासीय चिकित्सकहरूले स्नातकोत्तर तह (पीजी) अध्ययनका लागि रु २३ लाख शुल्क तिर्नुपर्ने अन्यायपूर्ण व्यवस्था रहेको उल्लेख छ।
   • उचित भत्ता र पारिश्रमिक अभावले नेपालका हजारौँ चिकित्सक विदेशिन बाध्य भएको दाबी।

विरोध र आपत्ति:

आवासीय चिकित्सकहरूको समूहले प्रधानमन्त्री तथा चिकित्सा शिक्षा आयोगका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले निजी मेडिकल कलेजका आवासीय चिकित्सकका लागि निर्वाह भत्तासम्बन्धी विवाद छलफलबाट समाधान गर्न निर्देशन दिएको भए पनि सिट बाँडफाँट प्रक्रिया भत्ता सुनिश्चितता बिना अघि बढेकामा आपत्ति जनाएको छ।

सम्बद्ध सङ्घ–संस्थाहरू:

• स्वास्थ्यकर्मीका लागि सुरक्षित कार्यस्थल सङ्घर्ष समितिका संयोजक डा. शेषराज घिमिरे।
• त्रिवि शिक्षण अस्पतालका अध्यक्ष डा. उत्तम चौलागाईं।
• वीर अस्पतालका डा. सुनिल अर्याल।
• बिपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका डा. मनोज आचार्य।
• पाटन स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका डा. दीक्षान्त आचार्य।
• पोखरा स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका डा. भानुभक्त ढकाल।

भविष्यको रणनीति:

चिकित्सकहरूले न्यायोचित भत्ताको माग पूरा नगरे आन्दोलनलाई तीव्र बनाउने चेतावनी दिएका छन्। उनीहरूले निष्पक्ष र न्यायपूर्ण व्यवस्थाका लागि सरकार र आयोगलाई यथाशीघ्र कदम चाल्न आग्रह गरेका छन्।

काठमाडौँ: देशमा पश्चिमी वायुको सामान्य प्रभाव कायमै रहेको जल तथा मौसम विज्ञान विभागले जनाएको छ। हाल पहाडी भूभागमा आंशिक बदली भए पनि अधिकांश क्षेत्रको मौसम सफा रहेको छ। तराई र पहाडी क्षेत्रका केही स्थानमा हुस्सु लाग्नेसमेत विभागले जानकारी दिएको छ।

काठमाडौँ उपत्यकामा तापक्रम घट्दैछ। आज बिहान न्यूनतम तापक्रम ८ डिग्री सेल्सियस रहँदा दिउँसो १० डिग्री सेल्सियस पुगेको छ। अधिकतम तापक्रम १९ देखि २१ डिग्री सेल्सियसको बीचमा रहने अनुमान गरिएको छ।

मौसमको अवस्था:

• दिउँसो:
  • कोशी, बागमती, गण्डकी र कर्णाली प्रदेशका पहाडी भागमा आंशिक बदली।
  • बाँकी क्षेत्रमा मौसम सफा।
  • कोशी र गण्डकी प्रदेशका उच्च पहाडी तथा हिमाली भागका केही स्थानमा हल्का हिमपात।
  • पहाडी भूभागका केही स्थानमा हल्का वर्षाको सम्भावना।
• राति:
  • कोशी, बागमती र गण्डकी प्रदेशका पहाडी भागमा आंशिक बदली।
  • बाँकी भागमा मौसम सफा।
  • कोशी र गण्डकी प्रदेशका पहाडी भागका केही स्थानमा हल्का वर्षा।

विभागले आगामी २४ घण्टामा हल्का वर्षा र हिमपातका कारण कृषि, स्वास्थ्य, पर्यटन, पर्वतारोहण, सडक तथा हवाई यातायातमा असर पर्न सक्ने जनाउँदै सबैलाई सतर्कता अपनाउन अनुरोध गरेको छ। विशेष गरी उच्च हिमाली क्षेत्र र पर्वतीय क्षेत्रमा प्रभाव पर्ने भएकाले विशेष सावधानी अपनाउन विभागले सुझाव दिएको छ।

पश्चिमी वायुको प्रभावका कारण देशको पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा आंशिक बदलीको अवस्था रहन सक्ने अनुमान गरिएको छ। साथै, सम्भावित जोखिम न्यूनीकरणका लागि सतर्कता आवश्यक रहेको विभागले स्पष्ट पारेको छ।

काठमाडौँ: सरकारले सुन आयातमा लाग्ने भन्सार दर आधा घटाएपछि त्यसको प्रभाव उपभोक्ता बजारमा देखिएको छ । सुनचाँदी पसलमा सुन किन्ने उपभोक्ताको सङ्ख्या बढेको छ । सुनचाँदी व्यवसायी महासङ्घका पूर्व अध्यक्ष मणिरत्न शाक्य मूल्य घटेपछि माग बढ्नु स्वभाविक रहेको बताउनुहुन्छ । “बजार भाउ घटेपछि त्यसको प्रभाव स्वभाविक रुपमा मागमा देखिन्छ । सस्तो भएपछि मान्छेले किन्न खोज्छन्”, उहाँले भन्नुभयो । सोमबार बजारमा सुनचाँदीको राम्रो कारोबार भएको उहाँको भनाइ छ ।

पछिल्ला दुई दिनमा मात्र सुनको मूल्य प्रतितोला १८ हजार पाँच सयले घटेको छ । आइतबार प्रतितोला रू एक लाख ६७ हजार दुई सयमा कारोबार भएकोमा सोमबार घटेर प्रतितोला रू एक लाख ५१ हजार तीन सय कायम भएको थियो । त्यस्तै, आज सुन प्रतितोला रू दुई हजार छ सयले घटेर एक लाख ४८ हजार सात सय कायम भएको नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासङ्घले जनाएको छ ।

सरकारले सुनमा २० प्रतिशत भन्सार लगाउँदै आएकामा १० प्रतिशत विन्दु अर्थात् आधार घटाएर १० प्रतिशत कायम गरेको छ । उच्च भन्सार दरका कारण नेपाली बजारमा सुनको मूल्य उच्च रहेको र छिमेकी भारतमा सस्तो सुन पाइने भएपछि त्यहाँबाट अवैध आयात बढेको आशङ्काकाबीच सरकारले भन्सार दर घटाएको हो ।

हिजो र आज दुई दिन काठमाडौँको न्युरोड क्षेत्रका सुनचाँदी पसलहरुमा ग्राहकको भीड बढेसँगै कारोबार पनि बढेको व्यवसायीको भनाइ छ । सुनचाँदी व्यवसायी महासङ्घका निर्देशक राजेन्द्र तुलाधर सुनचाँदी पसलमा भीड देखिएको भए पनि कति कारोबार भयो भन्ने विवरण उपलब्ध नरहेको बताउनुहुन्छ । “हरेक पसलमा ग्राहकको भीड देखिए भन्ने जानकारी आएको छ । तर कारोबारको यकिन तथ्याङ्क उपलब्ध छैन । महासङ्घले कारोबारको तथ्याङ्कसमेत मागेको थियो । तर व्यापारीले दिँदैनन्”, उहाँले भन्नुभयो ।

सुन आयातको अधिकार वाणिज्य बैंकहरुले पाएका छन् । तर बजारमा माग नहुँदा यसअघि बैंकहरुले सुन आयात नगरेको महासङ्घका पूर्व अध्यक्ष शाक्य बताउनुहुन्छ । “बैंकहरुले आयात गरेका छैनन् । भन्सार घटेपछिको दरमा आयात गरेर सुन बजारमा पुग्न एक हप्ता समय लाग्छ”, उहाँले भन्नुभयो । नेपालमा सुन आपूर्ति आयात तथा बिक्री वितरणसम्बन्धी व्यवस्था नेपाल राष्ट्र बैंकले मिलाउँदै आएको छ । सुनको बजार मूल्य निर्धारण भने महासङ्घमा रहेको मूल्य निर्धारण समितिले गर्ने गरेको छ ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले जारी गरेको एकीकृत परिपत्रअनुसार सुन आयातसम्बन्धी हालको व्यवस्था हेर्दा निर्यातकर्ता तथा स्थानीय बिक्रेतालाई सुन उपलब्ध गराउन राष्ट्र बैंकले बैंकमा स्वर्णकोषको व्यवस्था गरेको छ । उक्त कोषमा रहेको सुनको मौज्दातबाट सम्बन्धित बैंकहरूले निर्यातकर्ता तथा विदेशी मुद्रा स्वीकार गर्ने इजाजत प्राप्त स्थानीय बिक्रेतालाई सुन बिक्री गर्ने गर्छन् । राष्ट्र बैंकले सुनको बिक्री मूल्य अमेरिकी डलरमा निर्धारण गर्ने गर्छ । जसकारण अमेरिकी डलरको मूल्य तलमाथि हुँदा त्यसको असर सुनको नेपाली मूल्यमा देखिने गरेको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा सुनको मूल्यमा एक प्रतिशतभन्दा बढी घटबढ भएमा सोअनुसार समायोजन गरी कायम गरिएको सुनको संशोधित बिक्री मूल्यको जानकारी राष्ट्र बैंकले बैंकलाई गराउँदछ । बैंकहरूले राष्ट्र बैंकले निर्धारण गरेको मूल्यको आधारमा निर्यातकर्ता तथा स्थानीय बिक्रेतालाई सुन बिक्री गर्दछन् ।

बैंकहरूले यसरी स्वर्णकोषबाट बिक्री गरेको सुनको भुक्तानी अमेरिकी डलरमा राष्ट्र बैंकलाई गर्छन् । निर्यातकर्ता तथा स्थानीय बिक्रेतालाई स्वर्णकोषबाट सुन बिक्री गरेबापत सेवा शुल्कस्वरुप बिक्री गरेको सुनको मूल्यको शून्य दशमलव २५ प्रतिशत रकम नेपाल राष्ट्र बैंकले सम्बन्धित बैंकलाई उपलब्ध गराउँछ । बैंकहरूले निर्यातकर्तालाई सुनका गर–गहना निर्यात गर्न प्राप्त अग्रिम भुक्तानी प्रमाणपत्रको आधारमा सुन उपलब्ध गराउँछन् । बैंकहरूले निर्यातकर्ता तथा स्थानीय बिक्रेतालाई न्यूनतम एक सय ग्राम र बढीमा १० ग्रामको गुणन खण्डले हुन आउने परिमाणमा सुन बिक्री गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । वाणिज्य बैंकहरुले दैनिक २० किलोग्रामसम्म सुन आयात गर्न पाउने व्यवस्था छ ।

भन्सार विभागका अनुसार पछिल्लो पाँच वर्षमा मात्र १६ हजार नौ सय ४७ किलोग्राम सुन आयात भएको छ । चालु आर्थिक वर्षको चार महिनामा मात्र रू एक अर्ब ४२ करोड ७५ लाख २८ हजार बराबरको एक सय ३३ किलोग्राम सुन आयात भएको छ । जसबाट राज्यले रू २८ करोड ५५ लाख सात हजार बराबर भन्सार राजस्व प्राप्त गरेको देखिन्छ । गत आर्थिक वर्ष २०८०/८१ मा रू २३ अर्ब ६५ करोड ३९ लाख १६ हजार बराबरका दुई हजार छ सय ५२ किलोग्राम सुन आयात भएको विभागको तथ्याङ्कमा देखिन्छ । जसबाट सरकारले रू तीन अर्ब ६४ करोड ८३ लाख बराबर भन्सार राजस्व प्राप्त गरेको थियो ।

अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा रू २२ अर्ब ३५ करोड ४५ लाख ९१ हजार बराबरको दुई हजार नौ सय १७ किलोग्राम सुन आयात भएको देखिन्छ । जसबाट राज्यले रू दुई अर्ब ५३ करोड ८३ लाख ५८ हजार बराबर राजस्व प्राप्त गरेको थियो । आर्थिक वर्ष २०७८/८९ मा रू ३५ अर्ब ६१ करोड ९६ लाख बराबरको पाँच हजार ५३ किलोग्राम सुन आयात भएको थियो । सो वर्ष सुन आयातबाट सरकारले रू चार अर्ब २९ करोड ५० लाख ५६ हजार राजस्व सङ्कलन गरेको थियो । आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा तीन हजार नौ सय २५ किलोग्राम सुन आयात भएको थियो । सो आर्थिक वर्षमा रू २७ अर्ब ३४ करोड ३९ लाख ५२ हजार बराबरको सुन आयात हुँदा सरकारले रू तीन अर्ब ३३ करोड ५८ लाख राजस्व प्राप्त गरेको थियो ।

आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा रू १३ अर्ब ४६ करोड पाँच लाख बराबरको दुई हजार चार सय किलोग्राम सुन आयात भएको थियो भने त्यसबाट रू एक अर्ब ५० करोड ७५ लाख बराबर राजस्व सङ्कलन भएको थियो ।