काठमाडौं । सगरमाथाको शिखर जाने बाटोमा विगत करिब ३० वर्षदेखि हिउँमा जमेर रहेको ‘ग्रीन बुट्स’ नामले चिनिने शवलाई भारत ल्याउने तयारी गरिएको छ। उक्त शव सन् १९९६ मा सगरमाथामा मृत्यु भएका भारतीय पर्वतारोही दोर्जे मोरुपको भएको भारतीय अधिकारीहरूले निष्कर्ष निकालेका छन्।
हरियो रङको पर्वतारोहण जुत्ता लगाएको अवस्थामा रहेको उक्त शव सगरमाथाको करिब ८ हजार ५०० मिटर उचाइमा छ। दशकौँदेखि आरोहण मार्गमा देखिँदै आएको यो शव आरोहीका लागि एकातिर भयावह दृश्य बनेको थियो भने अर्कोतर्फ शिखरतर्फ जाने बाटो पहिचान गर्ने महत्वपूर्ण ल्याण्डमार्कका रूपमा समेत प्रयोग हुँदै आएको थियो।
लामो समयसम्म उक्त शवलाई सन् १९९६ को भारतीय आरोहण टोलीका सदस्य तेसेवाङ पाल्जोरको शव मानिँदै आएको थियो। तर जीवित आरोहीका बयान, मोरुपसँग भएको अन्तिम रेडियो सम्पर्कको स्थान तथा शवसँग भेटिएका कपडा र आरोहण सामग्रीका आधारमा भारतीय अधिकारीहरूले यो शव मोरुपकै भएको निष्कर्ष निकालेका हुन्।
भारत–चीन सीमा सुरक्षामा खटिने इन्डो–तिबेटन बोर्डर पुलिस (आईटीबीपी) का ४८ वर्षीय जवान मोरुप सगरमाथाको उत्तरी अर्थात् चीनतर्फको बाटो हुँदै आरोहण गर्ने ऐतिहासिक भारतीय टोलीका सदस्य थिए। उनले सन् १९९६ मे १० मा साँझ ५ः३० बजे सगरमाथाको शिखर पुगेको प्रमाणपत्र चिनियाँ सरकारबाट प्राप्त गरेका थिए।
तर शिखरबाट फर्कने क्रममा आएको भीषण हिमआँधीमा मोरुपसहित तेसेवाङ स्मान्ला र तेसेवाङ पाल्जोरको मृत्यु भएको थियो। उनीहरूको शवमध्ये दुईवटाको अवस्था अझै अज्ञात रहेको बताइएको छ।
अत्यन्त जोखिमपूर्ण उद्धार
सगरमाथाको **‘डेथ जोन’**मा शव उद्धार गर्नु अत्यन्त जोखिमपूर्ण मानिन्छ। यस क्षेत्रमा तापक्रम माइनस ४० डिग्री सेल्सियससम्म पुग्न सक्ने र समुद्री सतहको तुलनामा अक्सिजनको मात्रा करिब एकतिहाइ मात्र हुने भएकाले उद्धार कार्य निकै चुनौतीपूर्ण हुन्छ।
चीनतर्फको आरोहण मार्ग थप भिरालो र कठिन भएकाले शवलाई सुरक्षित रूपमा तल झार्नु झनै चुनौतीपूर्ण हुने पर्वतारोहीहरूको भनाइ छ। शव रहेको स्थानसम्म पुग्न मात्रै पनि शिखर आरोहण गर्न सक्ने क्षमताका १० देखि १२ जना दक्ष पर्वतारोही आवश्यक पर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
उद्धार टोलीले शवलाई हेलिकोप्टरले उठाउन सक्ने उचाइसम्म ल्याउनुपर्नेछ। विज्ञहरूका अनुसार सम्पूर्ण उद्धार अभियानमा ४० हजारदेखि ८० हजार अमेरिकी डलरसम्म खर्च हुन सक्ने अनुमान छ।
आईटीबीपीले उद्धार अभियानका लागि विशेषज्ञ उच्च हिमाली उद्धार टोलीको खोजी गरिरहेको छ। आगामी सेप्टेम्बरसम्म मोरुपको शव भारत ल्याउने लक्ष्य राखिएको छ। भारत पुगेपछि डीएनए परीक्षणमार्फत शवको पहिचान पुष्टि गरिने बताइएको छ।
‘मेरो मनले उनको मृत्यु स्विकारेन’
मोरुपकी पत्नी कोन्चाक याङ्स्किटले श्रीमानको शव कहिल्यै देख्न नपाएकाले वर्षौँसम्म उनको मृत्यु भएको विश्वास गर्न कठिन भएको बताएकी छन्।
उनले श्रीमानको शव नदेखेकै कारण मृत्यु स्वीकार गर्न निकै कठिन भएको बताइन्।
मोरुपका जेठा छोरा पुन्चोक दोर्जाइले शव घर फर्काइएपछि लद्दाखको राजधानी लेहस्थित मार्टियर्स पार्कनजिकै अन्त्येष्टि गर्ने योजना रहेको बताए। उनका अनुसार देशका लागि ज्यान दिएका आफ्ना बुबालाई सहिदका रूपमा सम्झिनुपर्नेछ।
परिवारले मोरुपले सगरमाथा आरोहण गरेको प्रमाणपत्रसँगै दशकौँसम्म उनको अन्तिम पहिचान बनेको **‘ग्रीन बुट्स’**लाई पनि उनको जीवन र साहसको विरासतका रूपमा सुरक्षित राख्ने योजना बनाएको छ।
