काठमाडौं । नेपालमा हरेक वर्ष हजारौँ बिरामीलाई रगत आवश्यक पर्ने भए पनि पर्याप्त रक्तदाता नहुँदा धेरैले समयमै रगत पाउन कठिनाइ भोग्नुपरेको छ। यही समस्या समाधानका लागि नियमित रक्तदान संस्कृतिको विकास आवश्यक रहेको भन्दै लायन्स क्लब इन्टरनेसनल डिस्ट्रिक्ट ३२५ एचका गभर्नर उद्वव सिलवालले युवाहरूलाई रक्तदान अभियानमा सक्रिय रूपमा सहभागी हुन आग्रह गरेका छन्।
हालसम्म ९७ पटक रक्तदान गरिसकेका सिलवालले ३६ वर्षअघि सुरु गरेको आफ्नो रक्तदान यात्रालाई निरन्तरता दिँदै आएका छन्। नेपाल न्यूज बैंकसँगको कुराकानीमा उनले रक्तदानसम्बन्धी समाजमा रहेका भ्रम, रगत अभावका कारण र नियमित रक्तदानको महत्वबारे आफ्ना अनुभव साझा गरे।
उनका अनुसार रक्तदान यात्रा २०४७ सालमा विद्यार्थी जीवनबाट सुरु भएको थियो। नेपाल विद्यार्थी संघले महामानव विश्वेश्वरप्रसाद कोइरालाको जन्मजयन्तीको अवसरमा आयोजना गरेको रक्तदान कार्यक्रममा उनले पहिलो पटक रक्तदान गरेका थिए। त्यसयता उनी निरन्तर रूपमा रक्तदान अभियानमा सक्रिय छन्।
सिलवालले सुरुवाती दिनमा आफूमा पनि रक्तदान गरेपछि मानिस कमजोर हुन्छ भन्ने भ्रम रहेको स्वीकार गरे। तर पहिलो पटक रक्तदान गरेपछि त्यो सोच पूर्ण रूपमा गलत भएको महसुस गरेको उनले बताए।
उनले रक्तदान एक सुरक्षित र सामान्य प्रक्रिया भएको उल्लेख गर्दै सुई लगाउँदा हुने सामान्य पीडाबाहेक अन्य कुनै समस्या नहुने बताए। सामान्य स्वास्थ्य भएको व्यक्तिले सहज रूपमा रक्तदान गर्न सक्ने र यसले शरीरलाई कुनै हानि नगर्ने उनको भनाइ छ।
“शरीरका रक्तकोषहरू निश्चित समयपछि स्वाभाविक रूपमा नष्ट हुन्छन्। ती कोषहरू खेर जान दिनुभन्दा कसैको जीवन बचाउन प्रयोग गर्नु धेरै राम्रो हो,” उनले भने।
नेपालमा रक्तदानसम्बन्धी जनचेतनामा उल्लेखनीय सुधार आएको भए पनि नयाँ रक्तदातालाई अभियानमा जोड्न अझै चुनौती रहेको उनले बताए। उनका अनुसार एक पटक रक्तदान गरिसकेका व्यक्ति पुनः रक्तदान गर्न सहजै तयार हुने भए पनि पहिलो पटक रक्तदान केन्द्रसम्म ल्याउन प्रेरित गर्न कठिन हुन्छ।
युवाहरूलाई लक्षित गर्दै उनले १८ वर्ष पुगेपछि रक्तदान सुरु गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्नेमा जोड दिए। आफ्नै छोरालाई पनि १८ वर्ष पुगेको दिन पहिलो रक्तदान गराएको उल्लेख गर्दै उनले जन्मदिनलाई रक्तदानसँग जोड्न सकिने सुझाव दिए।
रक्तदानले स्वास्थ्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने अनुभव सुनाउँदै उनले आफू ५५ वर्षको भए पनि नियमित रूपमा प्रत्येक तीन महिनामा रक्तदान गर्दै आएको बताए। रक्तदानले मानिसलाई कमजोर बनाउँछ भन्ने धारणा गलत भएको उनको भनाइ छ।
सिलवालका अनुसार आधुनिक प्रविधिको विकाससँगै एउटा युनिट रगतलाई विभिन्न अवयवमा विभाजन गरेर तीन जनासम्म बिरामीको उपचारमा प्रयोग गर्न सकिन्छ। यसले एउटा रक्तदानले तीन जनासम्मको जीवन बचाउन सक्ने सम्भावना बढाएको छ।
नेपालमा अझै पनि रगतको अभाव हुनुको प्रमुख कारण माग र आपूर्तिबीचको असन्तुलन रहेको उनले बताए। दुर्घटना, शल्यक्रिया, विभिन्न रोगको उपचार तथा अन्य स्वास्थ्य सेवाका कारण रगतको माग निरन्तर बढिरहे पनि त्यसअनुसार रक्तदान हुन नसकेको उनको भनाइ छ।
दशैँ, तिहार, विश्वकपजस्ता विशेष अवसरमा मानिसहरू व्यक्तिगत गतिविधिमा व्यस्त हुँदा रक्तदान घट्ने तर अस्पतालहरूमा रगतको आवश्यकता भने कायम रहने भएकाले यस्ता समयमा अभाव झन् चर्किने गरेको उनले बताए।
रक्तदानलाई कारोबार नभई सेवाको रूपमा बुझ्नुपर्नेमा जोड दिँदै उनले आवश्यक पर्दा आफूले रक्तदान गरेको आधारमा रगत पाउनैपर्छ भन्ने मानसिकता त्याग्न आग्रह गरे।
लायन्स क्लबको पहलमा सञ्चालन भइरहेको रक्तसञ्चार तथा अनुसन्धान केन्द्रबारे चर्चा गर्दै उनले सरकारले नेपाल रेडक्रस सोसाइटीलाई उपलब्ध गराउने सुविधा अन्य रक्तसञ्चार संस्थाहरूलाई पनि समान रूपमा उपलब्ध गराउनुपर्ने माग गरे।
रक्तदान अभियानमा स्वयंसेवकहरूको महत्वपूर्ण योगदान रहेको उल्लेख गर्दै उनले भविष्यमा अझ धेरै युवाहरू अभियानमा जोडिने विश्वास व्यक्त गरे।
विश्व रक्तदाता दिवसको अवसरमा उनले सबै नागरिकलाई नियमित रक्तदान गर्न आग्रह गर्दै पुरुषहरूले प्रत्येक तीन महिनामा र महिलाहरूले प्रत्येक चार महिनामा रक्तदान गर्न सक्ने बताए।
“हाम्रो शरीरमा नष्ट भएर जाने रक्तकोषलाई कसैको जीवन बचाउन प्रयोग गर्न सकिन्छ। त्यसैले रक्तदान मानवताको सबैभन्दा ठूलो सेवामध्ये एक हो,” उनले भने, “नियमित रक्तदान गर्ने बानी बसालौँ र कसैको जीवन बचाउने अभियानमा सहभागी बनौँ।”
