ब्राजिल (बीबीसी): डेयान लेट्टीले कहिल्यै यौनकर्मी बन्ने कल्पना गरेकी थिइनन्। तर, १७ वर्षको उमेरमा उनका पतिको अकस्मात् हृदयघातबाट मृत्यु भएपछि उनको जीवन अप्रत्याशित मोडमा प्रवेश गर्यो। उनी आफ्नो श्रीमानको अन्त्येष्टिको खर्चसमेत धान्न नसक्ने अवस्थामा थिइन्।
उनको गृहनगर उत्तरी ब्राजिलको पारामा राज्यको इटातुबा हो। यो अमेजनको भित्री भागमा पर्ने क्षेत्र अवैध सुन उत्खननको लागि कुख्यात छ। आर्थिक संकटमा परेकी डेयानलाई उनकी एक साथीले अमेजनको खानी क्षेत्रमा गएर काम गर्ने सुझाव दिइन्। उनले भनेकी थिइन्, “खानी कामदारहरूसँग यौन सम्पर्क गरेर पैसा कमाउन सक्छ्यौ।”
महिलाहरूको कठोर वास्तविकता
गत १६ वर्षदेखि, इटातुबाका धेरै महिलाहरूले यस्तै कठोर जीवन व्यतीत गर्दै आएका छन्। यस क्षेत्रमा महिलाहरू खाना पकाउने, लुगा धुने, खानीमा काम गर्ने, वा यौनकर्मीका रूपमा आफ्नो जीविका चलाउँदै आएका छन्।
“खानीमा जानु जोखिमपूर्ण व्यवसाय हो। यो एक प्रकारको जुवा हो,” डेयान लेट्टी भन्छिन्।
“महिलाहरू यहाँ चरम शोषणको सिकार हुन्छन्। उनीहरूलाई धम्की दिइन्छ, कराएर तर्साइन्छ, र कतिपय अवस्थामा शारीरिक हिंसा पनि गरिन्छ।”
उनले थपिन्, “एक पटक म आफ्नो कोठामा सुतिरहेको थिएँ। झ्यालबाट हाम फालेर आएको एक व्यक्तिले मेरो टाउकोमा बन्दुक तेर्स्यायो। यहाँ पैसा दिएपछि मानिसहरूले महिलामाथि आफ्नो अधिकार भएको ठान्छन्।”
डेयानले १८ वर्षको उमेरमा आफ्नो पहिलो सन्तानलाई जन्म दिइन्। अहिले उनी सात जनाको परिवारको हेरचाह गर्छिन्।
खानी गाउँमा यौन व्यवसाय
नतालिया कावलकान्टेले २४ वर्षको उमेरमा खानी क्षेत्रमा यौनकर्मीको रूपमा काम गर्न थालिन्।
“सहरका सबै महिलाले यो काम गर्दैनन्। तर, यौनकर्मीका रूपमा काम गर्ने महिलाको संख्या पनि कम छैन,” उनले भनिन्।
चार वर्षपछि उनले बार मालिकसँग विवाह गरिन् र त्यसपछि वेश्यालयकी मेडम बनिन्।
नतालियाका अनुसार, खानी गाउँहरूको जीवन कठिन छ। धुलोले भरिएका सडकहरू, थोरै संरचना, र अस्थायी काठका झुपडीहरू त्यहाँको वास्तविकता हुन्। खानी मजदुरहरू प्रायः गाउँमा तबमात्र देखिन्छन् जब उनीहरूसँग पैसा हुन्छ।
कहिलेकाहीँ, खानीमा काम गर्ने पुरुषहरूलाई यौन सम्पर्क गर्नुअघि नुहाउन मनाउनुपर्ने अवस्था आउने महिलाहरू बताउँछन्।
सुन उत्खनन र अवैध व्यापार
ब्राजिलको कानुनले वेश्यालय सञ्चालन गर्न रोक लगाए पनि, अवैध सुन उत्खनन र यौन व्यवसाय यहाँका जीवनको अविभाज्य हिस्सा बनेका छन्। खानी क्षेत्रहरूमा महिलाहरूबाट यौन सम्पर्कको बदलामा सुन दिने चलन सामान्य छ।
नतालियाले यस पेशाबाट पैसा कमाएर आफ्नो घर बनाइन्, मोटरसाइकल किनिन्, र केही सुन पनि जम्मा गरिन्। उनले बताइन्, “मैले धेरै पैसा कमाएँ, तर मलाई थाहा छ यो जीवन राम्रो होइन। धेरै महिला आफ्नो परिवार र बच्चाहरूको लागि यो काम गर्न बाध्य छन्।”
वातावरणीय र सामाजिक असर
खानी उत्खननले वातावरणीय विनाशसँगै मानव शोषण र हिंसा पनि ल्याएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार, खानी क्षेत्रमा हिंसा, शारीरिक शोषण, र मानव ओसारपसार व्यापक रूपमा हुने गरेको छ।
इटातुबा, जसलाई ‘गोल्ड नगेट सिटी’ भनेर पनि चिनिन्छ, ब्राजिलको अवैध सुन व्यापारको प्रमुख केन्द्र हो। यहाँबाट ९० प्रतिशतभन्दा बढी सुन युरोप निर्यात हुने गरेको छ।
सामाजिक चुनौतीहरू र संघर्ष
खानी गाउँमा महिलामाथि हिंसा हुनु कुनै नौलो कुरा होइन। गत वर्ष २६ वर्षीया रिले सान्तोसको हत्या भएको थियो। खानी नजिकैको कोठामा उनको शव भेटिएको थियो। उनकी दिदीले बताएकी छन् कि रिलेले यौन सम्पर्क गर्न अस्वीकार गरेपछि उनलाई कुटपिट गरी हत्या गरियो।
डेयान लेट्टी भने अब खानी क्षेत्रमा काम गर्न चाहँदिनन्। उनले भनिन्, “म मेरो बच्चाहरूको लागि राम्रो भविष्य बनाउन चाहन्छु। मलाई थाहा छ यो कठिन छ, तर म हार मान्दिनँ।”
सरकारको कदम
राष्ट्रपति लुइज इनासियो लुला डा सिल्भाको सरकारले अवैध खानी उत्खनन बन्द गर्न प्रयास गरिरहेको छ। सुनको खरिदबिक्रीमा रोक लगाउनका लागि पनि कदम चालिएको छ।
तर, सुनको उच्च मूल्यका कारण धेरै मानिसले आफ्नो भाग्य परीक्षण गर्न खानी क्षेत्रतर्फ जाने गरेका छन्। यसले ब्राजिलको कानुन र सामाजिक न्यायप्रति गम्भीर चुनौती खडा गरेको छ।
