अरुण थापा : जसले आफ्नो जीवन होइन, आफ्नो आत्मा गाए
– जति माया लाए पनि, जति कसम खाए पनि…
केही मानिसहरू केवल जीवन बाँच्दैनन्, उनीहरू आफ्नै पीडालाई समयको स्वरमा अनुवाद गर्छन्। त्यसैले उनीहरूका गीत सुन्नु भनेको केवल एउटा धुन सुन्नु होइन, एउटा युगको मौन हृदयधड्कन सुन्नु हो।
अरुण थापा त्यस्तै एउटा स्वरयात्री थिए।
समयले उनको हातबाट धेरै कुरा खोस्यो—प्रेम, परिवार, स्थायित्व, आर्थिक सहजता र अन्तिमतिर आफ्नै शरीरको साथ पनि। तर समयले एउटा कुरा कहिल्यै खोस्न सकेन—उनको स्वर। त्यो स्वर, जसले नेपाली आधुनिक गीतलाई नयाँ संवेदनाको भाषा दियो। त्यो स्वर, जसले हजारौँ टुटेका मनहरूको मौन साथी बन्ने दुर्लभ सौभाग्य प्राप्त गर्यो।
आज, साउन ५। उनी हामीबाट भौतिक रूपमा बिदा भएको दिन। तर यो कुनै कलाकारको मृत्यु सम्झिने दिन मात्र होइन; यो एउटा अमर स्वरको यात्रा सम्झिने दिन हो।
अरुण थापा शरीरले आज हामीसँग छैनन्, तर उनी गाएका गीतहरू अझै नेपाली मनको धड्कनमा बाँचेका छन्। कुनै साँझ रेडियोबाट “जति माया लाए पनि…” गुञ्जिँदा, कुनै यात्रामा “ऋतुहरूमा तिमी…” बज्दा, वा एकान्तमा “चोट के हो व्यथा के हो…” सुन्दा लाग्छ—उनी कतै गएका छैनन्।
किनकि केही कलाकारहरू इतिहासमा होइन, मानिसहरूको स्मृतिमा बाँच्छन्।
स्वरको जन्म
अरुण थापाको जन्म सन् १९५४ फेब्रुअरी १२ (वि.सं. २०१० माघ २९) मा भारतको कोलकातामा भएको थियो। बाल्यकालका केही वर्ष उनले त्यहीँ बिताए। त्यहाँको विद्यालय जीवनले उनलाई केवल औपचारिक शिक्षा मात्र दिएन, सायद सङ्गीतप्रतिको पहिलो आकर्षण पनि त्यहीँबाट सुरु भयो।
पछि परिवार दार्जिलिङ हुँदै नेपाल आयो। पोखरा उनको जीवनको अर्को अध्याय बन्यो। प्रकृतिले सजिएको त्यो सहरले उनलाई केवल बसोबास मात्र दिएन, आफ्ना भावनाहरूलाई स्वरमा व्यक्त गर्ने एउटा खुला आकाश पनि दियो।
पृथ्वीनारायण क्याम्पसमा अध्ययनका क्रममा उनी सामान्य विद्यार्थी थिएनन्। संगीतप्रतिको उनको मोह त्यतिबेलै प्रस्ट देखिन्थ्यो।
एक दिन क्याम्पसको कार्यक्रममा उनले किशोर कुमारको प्रसिद्ध गीत “मेरा जीवन कोरा कागज…” गाए।
त्यो दिन दर्शकले एउटा लोकप्रिय हिन्दी गीत मात्र सुनेनन्। उनीहरूले एउटा नयाँ नेपाली स्वरको जन्म देखे।
त्यो क्षण अरुण थापाको जीवनको एउटा सामान्य प्रस्तुति थिएन; त्यो उनको सांगीतिक यात्राको पहिलो सार्वजनिक घोषणा थियो।
किशोर कुमारको प्रभाव उनको प्रारम्भिक गायनमा देखिए पनि समयसँगै उनले आफ्नै विशिष्ट शैली निर्माण गरे—भावनालाई स्वरभित्र विलीन गर्ने शैली। त्यसपछि अरुण थापा कसैको अनुकरण गर्ने गायक रहेनन्; उनी आफैँ एउटा पहिचान बने।
प्रेम, जसले एउटा गायक जन्मायो
हरेक महान कलाकारको जीवनमा एउटा कथा हुन्छ, जसले उसको सिर्जनालाई दिशा दिन्छ।
अरुण थापाको जीवनमा त्यो कथा प्रेम थियो।
पोखराकै एउटा कार्यक्रममा भेटिएकी युवतीसँग उनी प्रेममा परे। त्यो प्रेम सामान्य आकर्षण थिएन। उनीहरू समाजका सीमारेखालाई चुनौती दिँदै विवाहबन्धनमा बाँधिए।
केही समयसम्म जीवन सुन्दर लाग्यो।
तर कहिलेकाहीँ प्रेमले जित्न खोजेको संसारलाई जीवनले हार स्वीकार्न बाध्य बनाइदिन्छ।
सम्बन्ध टुट्यो।
त्यो विछोडले अरुण थापाबाट केवल जीवनसाथी खोसेन। त्यसले उनको मनभित्र एउटा स्थायी रिक्तता छोडिदियो।
तर कलाकारहरूको विशेषता यही हो।
उनीहरू आफ्ना घाउ लुकाउँदैनन्।
उनीहरू तिनै घाउलाई सिर्जनामा रूपान्तरण गर्छन्।
अरुण थापाले पनि त्यही गरे।
उनले आँसुहरूलाई गीत बनाए।
मौनतालाई धुन बनाए।
र आफ्नै पीडालाई नेपाली संगीतको साझा स्मृतिमा बदलिदिए।
त्यसपछि उनका धेरै गीतहरू केवल प्रेमगीत रहेनन्; ती आत्मस्वीकृतिका दस्तावेज बने।
सायद त्यसैले उनका गीतहरू सुन्दा लाग्छ—कसैले हाम्रो आफ्नै कथा गाउँदैछ।
रेडियो नेपालदेखि कालजयी यात्रासम्म
वि.सं. २०३२ सालमा अरुण थापाले रेडियो नेपालको स्वरपरीक्षा उत्तीर्ण गरे।
त्यसपछि आश्विन गुरुङको शब्द र ओमविक्रम विष्टको सङ्गीतमा “कतै टाढा तिमीबाट पुगेँ भने…” बोलको गीत रेकर्ड भयो।
तर त्यो गीतले तत्काल ठूलो सफलता पाएन।
धेरै कलाकारहरू पहिलो असफलतामै रोकिन्छन्।
अरुण भने रोकिएनन्।
उनीलाई थाहा थियो—
साँचो कलाकारको मूल्य पहिलो गीतले होइन, समयले निर्धारण गर्छ।
समयले पनि अन्ततः उनलाई न्याय गर्यो।
वि.सं. २०३६ साल आयो।
एउटा गीत सार्वजनिक भयो।
“जति माया लाए पनि, जति कसम खाए पनि…”
त्यो गीत केवल लोकप्रिय भएन।
त्यो नेपाली आधुनिक संगीतको इतिहास बन्यो।
त्यसपछि अरुण थापा केवल गायक रहेनन्।
उनी एउटा अनुभूति बने।
मानिसहरू उनका गीत सुन्न मात्र होइन, आफ्नै जीवन बुझ्न पनि उनका स्वर खोज्न थाले।
