काठमाडौं: युरोपका तीन देश—हंगेरी, अस्ट्रिया र स्लोभाकिया—हाल फुट एन्ड माउथ डिजिज (एफएमडी) को प्रकोपका कारण संकटपूर्ण अवस्थामा पुगेका छन्। जनावरहरूमा देखिएको यो संक्रामक रोगले अराजकता निम्त्याउँदै सिमाना बन्द गराउने स्थिति ल्याएको छ।
हंगेरीमा ५० वर्षपछि पहिलो पटक एफएमडी को संक्रमण पुष्टि भएपछि युरोपभर त्रास फैलिएको हो। रोग जनावरबीच सर्ने भएकाले व्यापक नियन्त्रणका उपायस्वरूप हजारौं गाईवस्तु नष्ट गरिएका छन्। सरकारी अधिकारीहरूका अनुसार यो प्रकोप प्राकृतिक नभई योजनाबद्ध जैविक हमला हुन सक्ने आशंका बढ्दै गएको छ।
हंगेरीका प्रधानमन्त्री भिक्टर ओर्बानका प्रमुख सल्लाहकार गेर्गेली गुल्यासले भने, “हामीले प्राप्त गरेको जानकारीका आधारमा यो भाइरस प्राकृतिक नभई कृत्रिम रूपले सिर्जना गरिएको हुन सक्ने सम्भावना नकार्न सक्दैनौं।”
उक्त दाबी विदेशी प्रयोगशालाबाट प्राप्त प्रारम्भिक मौखिक रिपोर्टहरूमा आधारित भए पनि हालसम्म वैज्ञानिक रूपमा पुष्टि भएको छैन। यद्यपि, विश्व पशु स्वास्थ्य संगठन (WOAH) ले मार्च महिनामा हंगेरीको उत्तर–पश्चिमी सीमास्थित एक गाई फार्ममा पहिलो केस पुष्टि भएको जानकारी दिएको छ। त्यसपछि देशभर १,००० भन्दा बढी फार्महरूमा परीक्षण गरिएको थियो, जसमध्ये चारवटा फार्ममा भाइरस पुष्टि भयो।
डिसेम्बर २०२४ को तथ्यांकअनुसार हंगेरीमा करिब ८.६१ मिलियन गाईवस्तु थिए, जुन युरोपेली संघ (EU) का कुल गाईवस्तुको १.२५ प्रतिशत हो। एफएमडी फैलिन नदिन सरकारले लाखौं जनावर नष्ट गर्ने अभियान थालेको छ।
स्लोभाकियाको दक्षिणी भागमा पनि रोग तीव्र गतिमा फैलिरहेको छ। संक्रमण रोकथामका लागि अस्ट्रियाले हंगेरीसँगको २१वटा तथा स्लोभाकियासँगको दुईवटा सिमानाहरू अस्थायी रूपमा बन्द गरेको छ। यी सिमानाहरूमा कडा निगरानीसहित कीटाणु नाश केन्द्रहरू (disinfection zones) स्थापना गरिएको छ।
हंगेरीका किसान पल मिक्सनरले आफ्नो फार्ममा रहेका ३ हजार गाईवस्तु नष्ट गरिएको जानकारी दिए। “यो सत्य हुन सक्दैन जस्तो लाग्छ, सबैले रोइरहेका छन्,” उनले भावुक हुँदै भने। यद्यपि, उनले पुनः निर्माणका लागि संकल्प लिएको बताउँदै दुई हप्ताभित्र चारा सङ्कलन सुरु गर्ने योजना बनाएको खुलाए।
एफएमडी मानिसहरूका लागि खतरनाक नभए पनि गाईवस्तु, भेडा र बाख्राजस्ता जनावरहरूमा अत्यन्त छिटो फैलिन्छ। यसले ती जनावरहरूमा ज्वरो, मुख र खुट्टामा घाउ, थकान, दूध उत्पादनमा गिरावटजस्ता लक्षण देखाउँछ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यो रोग आर्थिक दृष्टिले अत्यन्त विनाशकारी हुन्छ। पशुपालनमा आश्रित किसानको जीवनयापन नै संकटमा पार्ने खालको रोग भएकोले यसप्रति समयमै ध्यान दिनु अत्यावश्यक छ।
युरोपेली संघका अन्य सदस्य राष्ट्रहरूले पनि उच्च सतर्कता अपनाउन थालेका छन्। संक्रमित देशहरूबाट जनावर वा पशुजन्य उत्पादन आयातमा प्रतिबन्ध लगाउने तयारी भइरहेको छ।
यदि रोगको उत्पत्ति कृत्रिम रूपमा भएको प्रमाणित भयो भने यसले जैविक हतियार सम्बन्धी अन्तर्राष्ट्रिय कानुन तथा सम्बन्धहरूमा ठूलो बहस सिर्जना गर्नेछ।
