वासिङ्टन डीसी । इरानमाथि जारी युद्धका बीच रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण स्ट्रेट अफ होर्मुजमाथिको नियन्त्रणलाई लिएर अमेरिका र इरानबीच परस्पर विरोधी दाबी देखिएको छ ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकाले स्ट्रेट अफ होर्मुजमाथि ‘पूर्ण नियन्त्रण’ कायम गरेको दाबी दोहोर्याएका छन् । तर, यस महत्त्वपूर्ण जलमार्ग हुँदै हुने व्यावसायिक जहाजको आवतजावत भने अत्यन्त न्यून अवस्थामा पुगेको छ ।
इरानले भने आफ्नो अडान कायमै राख्दै अमेरिकाले आफ्ना माग पूरा नगरेसम्म होर्मुज खुला नगर्ने जनाएको छ । तेहरानले युद्ध अन्त्य गर्नुअघि आफ्नो सुरक्षा सुनिश्चित हुने ग्यारेन्टी, आर्थिक प्रतिबन्ध फुकुवा तथा अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी अन्त्य गर्नुपर्ने माग अघि सारेको छ ।
कूटनीतिक पहल तीव्र
अमेरिका र इरानबीचको तनाव कम गर्न पाकिस्तानले कूटनीतिक पहललाई निरन्तरता दिएको छ । पाकिस्तानका गृहमन्त्री मोहसिन नक्वीले इरान भ्रमण गरी राष्ट्रपति, विदेशमन्त्री तथा राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का वरिष्ठ अधिकारीहरूसँग भेटवार्ता गरेका छन् । पाकिस्तानले दुवै पक्षलाई वार्ताको टेबलमा ल्याउने प्रयास गरिरहेको जनाएको छ ।
तर, अमेरिका र इरानबीचको वार्ता पुनः अघि बढाउने प्रयासमा हालसम्म ठोस प्रगति हुन सकेको छैन । दुवै पक्ष आफ्ना अडानमा कायम रहेकाले प्रस्तावित सम्झौताको भविष्य अझै अनिश्चित देखिएको छ ।
गाजा र लेबनानमा पनि तनाव
यसैबीच, इजरायलले गाजामा एक साताभन्दा बढी समयपछि हवाई आक्रमण गरेको छ । इजरायली सेनाका अनुसार आक्रमण हमासका एक कमान्डरलाई लक्षित थियो । युद्धविरामको प्रयास भइरहे पनि गाजामा हिंसा पूर्ण रूपमा रोकिएको छैन । दक्षिणी लेबनानमा पनि बमबारी तथा विध्वंसका घटना जारी छन् ।
इजरायली रक्षामन्त्री इजरायल काट्जले लेबनान, सिरिया र गाजामा इजरायलले कब्जा गरेको क्षेत्रबाट पछि नहट्ने बताएका छन् ।
लाल सागरमा पनि बढ्दो जोखिम
लाल सागरमा हुथी विद्रोहीको आक्रमणमा एउटा पानीजहाजमा रहेका तीन पाकिस्तानी नागरिकको मृत्यु भएपछि पाकिस्तानले आक्रोश व्यक्त गरेको छ । उक्त घटनाले होर्मुजसँगै लाल सागर र बाब अल–मन्देब जलमार्गमा समेत बढ्दो सुरक्षा जोखिमप्रति चिन्ता थपिएको छ ।
विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा दबाब
स्ट्रेट अफ होर्मुज र बाब अल–मन्देब जलमार्गमा देखिएको अवरोधले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा थप दबाब सिर्जना गरेको छ । होर्मुज विश्वको महत्वपूर्ण तेल तथा ग्यास ढुवानी मार्ग भएकाले यसको अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा गम्भीर प्रभाव पार्ने चिन्ता बढेको छ ।
यसैबीच, होर्मुजबाट हुने जहाजको आवतजावत अत्यन्त न्यून रहेकाले जलमार्ग पुनः सामान्य अवस्थामा फर्काउने विषय अमेरिका–इरान वार्ताको प्रमुख मुद्दामध्ये एक बनेको छ ।
वार्ताको अवस्था अझै अनिश्चित
इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी) का एक वरिष्ठ सल्लाहकारले अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्प पदमा रहेसम्म युद्ध लम्बिन सक्ने संकेत दिएका छन् । उता, पाकिस्तानले अमेरिका र इरान दुवै पक्षले आ–आफ्नो अडान परिवर्तन गर्न अस्वीकार गरे पनि प्रस्तावित सम्झौताको सम्भावना अझै समाप्त नभएको संकेत गरेको छ ।
अमेरिका र इरानबीचको तनाव, होर्मुज जलमार्गमा जारी अवरोध तथा गाजा र लेबनानमा जारी हिंसाका कारण मध्यपूर्वको सुरक्षा र विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिको अवस्था थप संवेदनशील बनेको छ ।
