काठमाडौं । विश्वको प्रमुख ऊर्जा आपूर्ति मार्गमध्ये एक हर्मुज जलडमरू हुँदै हुने तेल तथा अन्य वस्तुको ढुवानीलाई सुरक्षित बनाउने विषयमा इरानसहित खाडी क्षेत्रका देशहरूले छलफल अघि बढाउने भएका छन्।
यसका लागि इरान, इराकलगायत खाडी क्षेत्रका देशका विदेशमन्त्रीहरू सोमबार ओमानमा भेला हुँदै छन्। इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले शुक्रबार बैठकमा क्षेत्रीय मुद्दाका साथै हर्मुज जलडमरू हुँदै हुने सुरक्षित ढुवानीका सम्भावित उपायबारे छलफल हुने जानकारी दिएका छन्।
बघाईका अनुसार इरान र ओमानबीच हर्मुजमा सुरक्षित जलमार्ग तोक्ने विषयमा यसअघि भएको छलफललाई पनि बैठकले अघि बढाउनेछ। हर्मुजमा जलयातायात सहज बनाउने प्रयासले विश्व ऊर्जा बजारमा देखिएको आपूर्ति जोखिम कम गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
हर्मुज किन महत्वपूर्ण?
खाडी क्षेत्रबाट विश्व बजारमा कच्चा तेल तथा पेट्रोलियम पदार्थ आपूर्ति गर्ने प्रमुख मार्ग भएकाले हर्मुज जलडमरूमा हुने कुनै पनि अवरोधले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ। ढुवानीमा समस्या आएमा तेलको मूल्यसँगै समुद्री भाडा, बीमा तथा समग्र आपूर्ति शृंखलाको लागत बढ्न सक्ने जोखिम रहन्छ।
इरान र ओमानले अगस्टको अन्त्यमा जारी गरेको संयुक्त वक्तव्यमा हर्मुज जलडमरूमा अस्थायी संयुक्त जलमार्ग स्थापना गर्ने चरणबद्ध संरचनाबारे विचार आदानप्रदान भएको उल्लेख गरेका थिए। प्रस्तावित व्यवस्था कार्यान्वयनमा आएमा क्षेत्रीय तनावका बीच पनि पानीजहाजको सुरक्षित आवतजावत सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ।
बघाईले क्षेत्रीय देशबीच विश्वास र सहकार्य बढाउन बैठक महत्वपूर्ण हुने बताएका छन्। उनका अनुसार बाह्य शक्तिको ‘विभाजनकारी हस्तक्षेप’ बिना क्षेत्रीय सुरक्षा र सहकार्य अघि बढाउन आवश्यक छ।
अमेरिका–इरान तनावको प्रभाव
हर्मुजको सुरक्षाको विषय भने अमेरिका र इरानबीचको तनावसँग समेत जोडिएको छ। बघाईले अमेरिकाले इरानविरुद्ध गरिरहेको भनिएको ‘आक्रामक गतिविधि र गैरकानुनी हस्तक्षेप’ जारी रहेसम्म हर्मुजमा ढुवानी सुरक्षाको पूर्ण सुनिश्चितता गर्न कठिन हुने बताएका छन्।
यसअघि फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि सैन्य कारबाही गरेपछि तेहरानले हर्मुज जलडमरू हुँदै हुने पानीजहाजको आवागमनमा प्रतिबन्धात्मक कदम चालेको थियो। त्यसपछि अमेरिकी सेनाले इरानी बन्दरगाहबाट आउने तथा त्यतातर्फ जाने पानीजहाजलाई लक्षित गर्दै नौसैनिक नाकाबन्दी अघि बढाएको इरानको आरोप छ।
तेल बजारमा बढ्दो चासो
हर्मुजमा तनाव बढेमा यसको प्रत्यक्ष असर विश्व तेल बजारमा पर्न सक्छ। खाडी क्षेत्रबाट अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा जाने कच्चा तेल तथा पेट्रोलियम पदार्थको आपूर्तिमा अवरोध आएमा विश्व बजारमा आपूर्ति घट्ने र त्यसको दबाब तेलको मूल्यमा पर्ने जोखिम रहन्छ।
तेलको मूल्य बढ्दा असर पेट्रोलियम पदार्थमा मात्र सीमित हुँदैन। ढुवानी लागत बढेसँगै खाद्यान्न, औद्योगिक कच्चा पदार्थ र उपभोग्य वस्तुको मूल्य शृंखलामा समेत प्रभाव पर्न सक्छ। आयातमा निर्भर मुलुकमा यसले मुद्रास्फीति र विदेशी मुद्रा खर्चको दबाबसमेत बढाउन सक्छ।
त्यसैले हर्मुजमा सुरक्षित जलमार्ग कायम गर्ने इरान तथा खाडी मुलुकको पहललाई क्षेत्रीय सुरक्षा मात्र नभई विश्व ऊर्जा आपूर्ति र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारसँग जोडिएको विषयका रूपमा हेरिएको छ। सोमबार ओमानमा हुने बैठकले हर्मुजमा नियमित र सुरक्षित जलयातायातका लागि कस्तो संयन्त्र अघि बढाउँछ भन्ने विषयलाई विश्व ऊर्जा बजारले समेत चासोका साथ हेरेको छ।
