काठमाडौँ: चिलिमेको सहायक कम्पनी साञ्जेन जलविद्युत् कम्पनी लिमिटेडले निर्माण गरेको साञ्जेन जलविद्युत् आयोजनाको बिजुली अब व्यावसायिक रूपमा राष्ट्रिय प्रणालीमा जोडिएको छ। सम्पूर्ण प्राविधिक परीक्षण सम्पन्न गरेर सोमबार साँझदेखि साञ्जेन जलविद्युत् आयोजनाको बिजुली प्रणालीमा प्रवाह गरिएको हो।
यो आयोजना गत मङ्सिर ८ गतेदेखि परीक्षण उत्पादनमा रहेको थियो। रसुवाको आमाछोदिङ्मो–५ मा निर्माण भएको यस आयोजनाको क्षमता ४२.५ मेगावाट रहेको छ। प्राविधिक परीक्षण पूरा गरी पहिलो युनिटबाट विद्युत् उत्पादन मङ्सिर ८ गते सुरु गरिएको थियो, जुन सोमबारदेखि व्यावसायिक रूपमा राष्ट्रिय प्रसारण लाइनमा उपलब्ध गराइएको हो। आयोजनाका सबइञ्जिनियर रविन कोइरालाका अनुसार अब यो बिजुली औपचारिक रूपमा प्रणालीमा समाहित भएको छ।
‘क्यास्केड मोडल’मा निर्माण भएका अर्धजलाशययुक्त दुई आयोजनामध्ये साञ्जेन (माथिल्लो) जलविद्युत् आयोजना विसं २०८० भदौ मसान्तमा सम्पन्न भई असोज २१ गतेदेखि राष्ट्रिय प्रणालीमा विद्युत् आपूर्ति गरिरहेको थियो।
यो आयोजनाले ११ केभी क्षमताको आपत्कालीन प्रसारण लाइन प्रयोग गरी व्यापारिक रूपमा बिजुली प्रवाह गरिरहेको थियो। यसका लागि कम्पनीले आठ किलोमिटर लामो ११ केभी डबल सर्किट प्रसारण लाइन र १३२/११ केभी सबस्टेसन पनि निर्माण गरेको थियो।
तर, चिलिमे–त्रिशूली ६६ केभी प्रसारण लाइनको सीमित क्षमताका कारण करिब ८.५ मेगावाट विद्युत् वैकल्पिक रूपमा बिक्री भइरहेको थियो। साञ्जेन र साञ्जेन (माथिल्लो) आयोजना समयमै सम्पन्न नहुनुमा २०७२ सालको भूकम्प, कोभिड–१९, नाकाबन्दी र राष्ट्रिय प्रसारण लाइनको अभावलगायत कारणले बाधा पुगेको थियो।
हालै सम्पन्न चिलिमे–त्रिशूली २२० केभी प्रसारण लाइनको उपलब्धतापछि ती आयोजनाबाट उत्पादन भएको विद्युत् सफलतापूर्वक राष्ट्रिय प्रणालीमा समाहित गर्न सकिएको कम्पनीले जनाएको छ।
नेपालमा निर्माणाधीन अर्धजलाशययुक्त आयोजनामध्ये साञ्जेनलाई नमुना आयोजनाका रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। साञ्जेन (माथिल्लो) जलविद्युत् आयोजनाको बाँधस्थलमा करिब ४४,००० घनमिटर क्षमताको ‘पिकिङ पोखरी’ निर्माण गरिएको छ, जसले राष्ट्रिय विद्युत् प्रणालीलाई ७० मिनेटसम्म सहज बनाउन सक्दछ।
आयोजनाका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अर्पणबहादुर सिंहका अनुसार, यो पोखरीको पानी सञ्चय गरी साँझको समयमा थप बिजुली उत्पादन गर्न सकिने छ। यसले राष्ट्रिय विद्युत् प्रणालीमा उल्लेखनीय योगदान गर्नुका साथै आपतकालीन मर्मतसम्भार र ‘ब्रेकडाउन’का समयमा पनि पावरहाउस सञ्चालन गर्न सकिन्छ।
नेपालमा क्यास्केड मोडलमा निर्माण भएका आयोजनामध्ये साञ्जेन (माथिल्लो) विशेष प्रविधि जडान गरी तल्लो आयोजनालाई निरन्तर सञ्चालन गर्न सक्ने नेपालकै पहिलो आयोजना हो। यो प्रविधि अन्य क्यास्केड आयोजनामा पनि प्रयोग गरिने अपेक्षा गरिएको छ, जसले तल्लो आयोजनाको निर्भरता घटाउनेछ।
जर्मनीमा निर्मित अत्याधुनिक उपकरण प्रयोग भएको यस आयोजनाले मर्मतसम्भारका समयमा हुने आर्थिक क्षति न्यून गर्न ठूलो सहयोग गरेको छ। यसै कारण, काठमाडौँ विश्वविद्यालयले यस आयोजनालाई नमुना प्रोजेक्टको रूपमा आफ्नो प्रयोगशालामा सञ्चालन गरिरहेको छ।
नेपालमा हाल सञ्चालनमा रहेका क्यास्केड आयोजनामध्ये यो आयोजनाले जलविद्युत् विकास, नवीकरणीय ऊर्जा, हाइड्रोलोजी र दिगो विकासजस्ता विषयमा अध्ययन गरिरहेका विद्यार्थीका लागि प्रयोगात्मक अनुसन्धानमा टेवा पुर्याउने आशा गरिएको छ।
४२.५ मेगावाट क्षमताको साञ्जेन जलविद्युत् आयोजनाको व्यावसायिक उत्पादनले विशेष गरी हिउँदको समयमा विद्युत् माग बढ्दा देखिने प्रणालीको असन्तुलनलाई केही हदसम्म समाधान गर्ने विश्वास गरिएको छ।
