काठमाडौं। नेपालको संवैधानिक संरचनाअनुसार राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपति सामान्यतया आम निर्वाचनमा मतदान प्रक्रियामा सहभागी हुँदैनन्। दलीय राजनीतिभन्दा माथि रहने संवैधानिक पद भएकाले निष्पक्षता र पदको गरिमा कायम राख्न उनीहरू राजनीतिक प्रक्रियाबाट टाढा रहन्छन्।
संविधानअनुसार राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको निर्वाचन प्रत्यक्ष जनमतबाट नभई निर्वाचक मण्डलमार्फत हुने व्यवस्था छ। यस निर्वाचक मण्डलमा संघीय संसद, प्रतिनिधिसभा, राष्ट्रिय सभा तथा प्रदेश सभाका सदस्यहरू सहभागी हुन्छन्। उनीहरूले मतदान गरेर राष्ट्रप्रमुख र उप-राष्ट्रप्रमुख चयन गर्छन्।
संविधानको धारा ६७ बमोजिम उपराष्ट्रपतिको व्यवस्था गरिएको छ भने धारा ७६ (७) अनुसार राष्ट्रपति प्रधानमन्त्रीको सिफारिसमा प्रतिनिधिसभा विघटन गरी छ महिनाभित्र अर्को प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनको मिति तोक्ने अधिकार राख्छन्। यद्यपि, राष्ट्रपति स्वयं आम निर्वाचनमा मतदानमा सहभागी हुँदैनन्।
यस परम्परा अनुसार नेपालका पहिलो राष्ट्रपति डा.रामवरण यादव, पूर्वराष्ट्रपति Bidya Devi Bhandari र शितल निवासका अनुसार हालका राष्ट्रपति Ramchandra Paudel पनि मतदानमा सहभागी हुने छैनन्।
राष्ट्रपति वा उपराष्ट्रपतिले मतदानमा भाग लिँदा पदको निष्पक्षता र साझा विश्वासमा प्रश्न उठ्न सक्ने भएकाले उनीहरू मतदानमा सहभागी नहुने परम्परा कायम गरिएको छ। यद्यपि, कुनै कानुनले उनीहरूलाई मतदान गर्न रोक्ने स्पष्ट व्यवस्था भने छैन।
