काठमाडौं । अमेरिका र इरानबीच सम्भावित परमाणु सम्झौताका लागि कूटनीतिक प्रयास तीव्र भइरहेका बेला अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूको एक मूल्याङ्कन प्रतिवेदनले होर्मुज जलडमरूको सुरक्षालाई लिएर नयाँ चिन्ता व्यक्त गरेको छ।
अमेरिकी सञ्चारमाध्यम सीएनएनले रक्षा तथा गुप्तचर स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै प्रकाशित गरेको प्रतिवेदनअनुसार हालैका क्षेत्रीय तनाव र सैन्य घटनाक्रमपछि इरानले होर्मुज जलडमरू क्षेत्रमा आफ्नो रणनीतिक प्रभाव उल्लेखनीय रूपमा बढाएको निष्कर्ष निकालिएको छ।
गुप्तचर अधिकारीहरूको मूल्याङ्कनअनुसार इरानसँग आवश्यक परे विश्वकै महत्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्गमध्ये एक मानिने होर्मुज जलडमरूमा अवरोध सिर्जना गर्न सक्ने क्षमता रहेको छ। होर्मुज जलडमरूबाट विश्वको ठूलो परिमाणमा तेल तथा प्राकृतिक ग्यासको ढुवानी हुने भएकाले यसको सुरक्षालाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले विशेष चासोका साथ हेर्ने गरेको छ।
प्रतिवेदनमा केही अमेरिकी अधिकारीहरूले इरानको सामुद्रिक रणनीति, मिसाइल क्षमता, समुद्री सुरक्षासम्बन्धी पूर्वाधार तथा क्षेत्रीय प्रभावलाई गम्भीर रूपमा मूल्याङ्कन गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याएका छन्। उनीहरूका अनुसार इरानले भविष्यका वार्ताहरूमा यस रणनीतिक अवस्थालाई कूटनीतिक दबाबका रूपमा प्रयोग गर्न सक्ने सम्भावना छ।
प्रतिवेदनले अर्को सम्भावित जोखिमतर्फ पनि ध्यानाकर्षण गराएको छ। अमेरिका–इरान वार्ता असफल भएमा क्षेत्रीय तनाव थप बढ्न सक्ने र लाल सागर क्षेत्रको सुरक्षा अवस्थामासमेत असर पर्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ। विशेषगरी बाब–अल–मन्देब जलडमरूमा कुनै अवरोध उत्पन्न भएमा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार र ऊर्जा आपूर्तिमा व्यापक प्रभाव पर्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार होर्मुज र बाब–अल–मन्देब दुवै जलमार्गमा समस्या उत्पन्न भएमा विश्वव्यापी समुद्री व्यापार, ऊर्जा आपूर्ति तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रत्यक्ष असर पर्नेछ। यसले इन्धनको मूल्य वृद्धि र आपूर्ति शृङ्खलामा अवरोध निम्त्याउन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
यसैबीच अमेरिका र इरानबीच जलमार्गको सुरक्षा, क्षेत्रीय स्थायित्व तथा प्रतिबन्धसम्बन्धी विषयमा प्रारम्भिक समझदारीका लागि वार्ता जारी रहेको बताइएको छ। आगामी शुक्रबार सम्भावित प्रारम्भिक रूपरेखा सम्झौतामा हस्ताक्षर हुन सक्ने चर्चा भए पनि त्यसबारे आधिकारिक पुष्टि भने भइसकेको छैन।
अन्तर्राष्ट्रिय ढुवानी क्षेत्रका सरोकारवालाहरूले पनि सुरक्षा अवस्था अझै संवेदनशील रहेको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार समुद्री मार्गहरूको पूर्ण सुरक्षा सुनिश्चित नभएसम्म व्यापारिक जहाजहरूको नियमित आवतजावत पूर्ववत् अवस्थामा फर्किन समय लाग्न सक्छ।
कूटनीतिक तथा सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिका–इरान वार्ताको परिणामले मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था मात्र होइन, विश्व ऊर्जा बजार र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारको भविष्यसमेत प्रभावित पार्न सक्छ।
