काठमाडौं । विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथाको इतिहासमा धेरै साहसी आरोहीहरूको नाम दर्ज भए पनि बेलायती नागरिक मोरिस विल्सनको प्रयास भने आज पनि सबैभन्दा अनौठो र रहस्यमय घटनामध्ये एक मानिन्छ। पर्वतारोहणको कुनै औपचारिक तालिम नलिएका विल्सनले सन् १९३४ मा सगरमाथा चढ्ने असामान्य योजना बनाएका थिए, जसको अन्त्य दुःखद रूपमा भयो।
प्रथम विश्वयुद्धमा घाइते भएका पूर्व सैनिक विल्सन आध्यात्मिक विश्वास र उपवासमार्फत मानव जीवनका समस्या समाधान गर्न सकिने धारणा राख्थे। आफ्ना विचारलाई विश्वभर चिनाउने उद्देश्यले उनले एक्लै सगरमाथा आरोहण गर्ने निर्णय गरेका थिए।
उनको योजना निकै असाधारण थियो। उनले एउटा सानो विमान खरिद गरेर बेलायतबाट तिब्बतसम्म उड्ने, सगरमाथा नजिकै विमान अवतरण वा दुर्घटना गराउने र त्यसपछि पैदल शिखरतर्फ जाने योजना बनाएका थिए। तर, पर्याप्त उडान अनुभव र पर्वतारोहण सीप बिना गरिएको यो प्रयास सुरुदेखि नै जोखिमपूर्ण थियो।
सरकारी प्रतिबन्धका बावजुद विल्सनले सन् १९३३ मा यात्रा सुरु गरे। विभिन्न देश पार गर्दै भारत पुगे पनि अन्ततः उनको विमान जफत भएपछि उनले स्थलमार्गबाट यात्रा जारी राखे। शेर्पा सहयोगीहरूको साथमा उनले तिब्बत हुँदै सगरमाथाको आधार क्षेत्रसम्म पुग्न सफलता हासिल गरे।
कडा मौसम, प्राविधिक सीपको अभाव र सीमित उपकरणका बाबजुद विल्सनले आरोहण प्रयास जारी राखे। उनी अन्ततः करिब ६,९०० मिटरभन्दा माथिको उचाइसम्म पुगेका थिए। तर, लगातार असफल प्रयासपछि उनले अन्तिमपटक एक्लै माथि जाने निर्णय गरे।
सन् १९३५ मा खोज टोलीले उनको शव सगरमाथाको उत्तरी क्षेत्रमा पालभित्र फेला पारेको थियो। उनको डायरीमा भेटिएको अन्तिम वाक्य थियो— “फेरि निस्किएँ, कस्तो सुन्दर दिन।”
मोरिस विल्सन सगरमाथा चढ्न सफल भएनन्। तर, सीमित साधन, अनुभवविना र केवल दृढ इच्छाशक्तिको भरमा उनले गरेको प्रयास आज पनि पर्वतारोहण इतिहासको सबैभन्दा अनौठो अध्यायका रूपमा सम्झिने गरिन्छ।
