काठमाडौं । संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभाका क्रममा न्युयोर्कमा इरान र अमेरिकाबीच कूटनीतिक संवादको प्रयास भइरहेका बेला होर्मुज स्ट्रेट पुनः खोल्ने विषय वार्ताको प्रमुख मुद्दा बनेको छ। एक वरिष्ठ इरानी अधिकारीका अनुसार अमेरिकाले सैन्य दबाब कम गर्दै इरानी बन्दरगाहमाथिको नाकाबन्दी हटाएमा इरानले सात दिनभित्र होर्मुज स्ट्रेट पुनः खोल्न सक्ने प्रस्ताव गरेको छ।
इरानले उक्त प्रस्ताव मध्यस्थकर्तामार्फत अमेरिकी पक्षसमक्ष यसअघि नै पठाइसकेको जनाएको छ। इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघची र अमेरिकी विशेष दूत स्टिभ विटकफबीच न्युयोर्कमा भएको संवादमा पनि होर्मुज स्ट्रेट खोल्ने विषयसहित तेहरानका सर्तबारे छलफल भएको बताइएको छ।
इरानी पक्षका अनुसार वार्ताका लागि अमेरिकाले सैन्य दबाब कम गर्नुपर्ने, इरानी बन्दरगाहमाथिको नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने र रोक्का गरिएका इरानी सम्पत्ति फुकुवा गर्नुपर्नेलगायतका विषय उठाइएको छ। साथै, दुवै पक्षबीच जारी सैन्य द्वन्द्व अन्त्य गर्ने विषयमा पनि छलफल हुनुपर्ने इरानको धारणा छ।
इरानी अधिकारीले संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभामा सहभागी इरानी प्रतिनिधिमण्डललाई अमेरिकासँग कूटनीतिक संवाद अघि बढाउन पूर्ण अधिकार दिइएको बताएका छन्। तेहरानले आफ्नो प्रस्ताव सेप्टेम्बर १६ मा मध्यस्थकर्तामार्फत अमेरिकी पक्षसमक्ष पठाएको जनाएको छ।
होर्मुज स्ट्रेटलाई लिएर भइरहेका कूटनीतिक प्रयासमा अन्य क्षेत्रीय मुलुक पनि संलग्न छन्। कतारले पाकिस्तानसँग सहकार्य गर्दै अमेरिका र इरानबीच तनाव कम गर्ने तथा होर्मुजमार्फत समुद्री आवागमन सुरक्षित बनाउने प्रयास गरिरहेको जनाएको छ। कतारका प्रधानमन्त्री तथा विदेशमन्त्री मोहम्मद बिन अब्दुलरहमान अल थानीले न्युयोर्कमा इरानी विदेशमन्त्री अराघचीसँग भेटवार्तासमेत गरेका छन्।
यसैबीच, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले खाडी मुलुकका नेताहरूसँग छलफल गरेका छन्। ट्रम्पले इरानसँग वार्ता जारी रहेको र सम्झौताको सम्भावना रहेको बताएका छन्। अमेरिकी विशेष दूत विटकफका अनुसार पनि मध्यस्थकर्तामार्फत दुवै पक्षबीच लामो छलफल भएको छ।
यद्यपि, कूटनीतिक प्रयाससँगै दुवै पक्षबाट कडा अभिव्यक्ति पनि जारी छन्। इरानी पक्षले आफ्ना सर्त पूरा नभएसम्म होर्मुज स्ट्रेट खोल्ने विषयमा पछि नहट्ने संकेत दिएको छ। अर्कोतर्फ, अमेरिकी पक्षले इरानमाथि दबाब कायम राख्ने धारणा व्यक्त गर्दै आएको छ।
यसरी न्युयोर्कमा भइरहेको कूटनीतिक प्रयासका बीच होर्मुज स्ट्रेटको पुनःसञ्चालन अमेरिका–इरान वार्ताको महत्वपूर्ण विषय बनेको छ। इरानले सात दिनभित्र स्ट्रेट खोल्न सक्ने संकेत दिए पनि त्यसका लागि अमेरिकी पक्षबाट सैन्य दबाब कम गर्ने र इरानी बन्दरगाहमाथिको नाकाबन्दी हटाउनेजस्ता प्रारम्भिक कदम आवश्यक हुने बताएको छ।
