काठमाडौँ: नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले चालु आर्थिक वर्ष २०८०/८१ को पहिलो पाँच महिनामा भारततर्फ रु १३ अर्ब ४ करोड बराबरको विद्युत् निर्यात गरेको छ। प्राधिकरणले साउन, भदौ, असोज, कात्तिक र मङ्सिर महिनामा आन्तरिक खपतपछि बचत भएको १ अर्ब ७६ करोड युनिट विद्युत् भारतलाई बेचेको हो। औसत बिक्री मूल्य प्रतियुनिट रु ७.३९ थियो।
भारतको ऊर्जा बजारमा प्राधिकरणले आफ्नो विद्युत् ‘डे अहेड’ तथा ‘रियल टाइम मार्केट’मा प्रतिस्पर्धात्मक दरमा बेच्दै आएको छ। साथै, हरियाणा र बिहार राज्यसँग द्विपक्षीय मध्यकालीन सम्झौताअनुसार पनि बिक्री भइरहेको छ। भारतसँगको विद्युत् कारोबार भारतीय रुपैयाँ (भारु) मा हुँदै आएको छ, जसबाट प्राधिकरणले भारु ८ अर्ब १५ करोड आम्दानी गरेको छ।
पाँच महिनाको आँकडाअनुसार, साउनमा सबैभन्दा बढी रु ४ अर्ब १५ करोडको विद्युत् निर्यात भएको थियो भने मङ्सिरमा न्यूनतम रु २८ करोड १४ लाखको मात्र बिक्री भयो। भदौमा रु ३ अर्ब ६८ करोड, असोजमा रु ३ अर्ब ७ करोड, र कात्तिकमा रु १ अर्ब ८७ करोड बराबरको विद्युत् भारतलाई निर्यात गरियो।
प्राधिकरणका कार्यकारी निर्देशक कुलमान घिसिङले असोजमा आएको बाढीपहिरोका कारण माथिल्लो तामाकोशी जलविद्युत् केन्द्र (४५६ मेगावाट) क्षतिग्रस्त भई उत्पादन ठप्प हुँदा निर्यात प्रभावित भएको जानकारी दिनुभयो। यसका साथै, सुक्खायाम सुरु भएसँगै उत्पादन घटेकाले विद्युत् आयात चाँडै सुरु गर्नुपरेको पनि उहाँले उल्लेख गर्नुभयो।
अहिले भने विद्युत् निर्यात बन्द गरी आयात थालिएको छ। नदी तथा खोलानालामा पानीको बहाव पुनः बढेपछि उत्पादन वृद्धि भई निर्यात पुनः सुरु हुने अपेक्षा गरिएको छ। यसैबीच, यो वर्षदेखि ४० मेगावाट विद्युत् भारत हुँदै बङ्गलादेशलाई पनि निर्यात गर्न थालिएको छ।
चालु आर्थिक वर्षमा रु ३० अर्बको विद्युत् निर्यात गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। तर, बाढीपहिरोले जलविद्युत् आयोजना र प्रसारण लाइनमा क्षति पुर्याउँदा यो लक्ष्य प्रभावित हुने देखिएको छ। विशेष गरी, माथिल्लो तामाकोशी तथा काबेली करिडोर प्रसारण लाइनमा क्षतिले उत्पादन र निर्यातमा असर पुर्याएको थियो।
माई खोलामा आएको बाढीले काबेली करिडोरमा क्षति पुर्याउँदा सो लाइनमा जोडिएका आयोजनाका करिब २०० मेगावाट विद्युत् उत्पादन ठप्प भएको थियो। यही कारण असोज र कात्तिक महिनामा निर्यात घटेको थियो।
माथिल्लो तामाकोशीको मर्मतकार्य पुस १० सम्म सम्पन्न गरी सञ्चालनमा ल्याउने योजना छ भने काबेली करिडोरको पुनर्निर्माण पूरा भई सञ्चालनमा आइसकेको छ। तर, हिउँदमा पानीको बहाव घट्ने भएकाले जलविद्युत् उत्पादन घट्नेछ र त्यसले गर्दा अब निर्यात क्रमशः कम हुँदै जानेछ।
हालसम्म, भारतीय बजारमा प्रतिस्पर्धी मूल्य र सम्झौताअनुसार नेपालले २८ जलविद्युत् आयोजनाबाट उत्पादित ९४१ मेगावाट विद्युत् बिक्री गर्ने अनुमति पाएको छ।
गत वर्ष नेपालले भारतबाट रु १६ अर्ब ९३ करोडको विद्युत् आयात गरेको थियो। त्यही अवधिमा रु १७ अर्ब ६ करोडको विद्युत् निर्यात भएको थियो। यसरी, आयातभन्दा रु १३ करोड बढीको निर्यात गरेपछि नेपाल खुद आयातकर्ताबाट खुद निर्यातकर्ता बनेको थियो।
