काठमाडौँ: के तपाईं विहानै ‘वाक’ गर्ने बानी बसाल्नुभएको छ? चिसोयाममा झिसमिसेमै वाकमा निस्कनु स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुनसक्ने विज्ञहरूको चेतावनी छ। विशेषज्ञहरूले चिसोयाममा घाम नलागेसम्म वाक नगर्न सुझाव दिएका छन्, किनभने यो समयमा वायुमा प्रदूषणको मात्रा अत्यधिक हुने गर्दछ।
प्रदूषणका कारक तत्वहरू
चिसोयाममा हावामा धूलो, धुँवा र कार्बनका कण जमिनको सतहमै तैरिरहेका हुन्छन्। गर्मीयामको तुलनामा चिसोयाममा जमिन चिसो हुने र घाम नलागेसम्म चिसो हावा माथि नउठ्ने भएकाले हावा बढी प्रदूषित हुने वातावरणविद् भूषण तुलाधार बताउनुहुन्छ। उहाँका अनुसार, “जाडोयाममा बिहान घाम लागेपछि मात्रै वाक गर्दा स्वास्थ्यका लागि उपयुक्त हुन्छ। चिसोमा जमेको प्रदूषणकारी हावा तातो हावासँगै माथि जान्छ र जमिनको प्रदूषण घट्छ।”
विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्रमा जैविक इन्धन (दाउरा, पराल) र फोहोर जलाउने प्रचलनका कारण वायु प्रदूषण चिसोमा झनै तीव्र हुने गर्दछ। राष्ट्रिय जनगणना २०७८ अनुसार, नेपालमा अझै पनि ५१ प्रतिशतले दाउरा र ३ प्रतिशतले गुइडा बाल्ने गर्छन्। यसबाट उत्पन्न धुवाँले महिलाहरू र बालबालिकालाई बढी असर गर्ने तुलाधारले बताउनुभयो।
सहर र प्रदूषण
काठमाडौँ उपत्यकाजस्तो भूगोलमा चिसो हावा बाहिर जान कठिन हुने भएकाले प्रदूषणको मात्रा बढी हुन्छ। सवारी साधनको इन्धन दहन, ईँटाभट्टा, सिमेन्ट उद्योग, र अन्य कारखानाले प्रदूषण थप वृद्धि गर्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।
जलवायुविद् मञ्जित ढकालले सवारी साधनबाट निस्कने धुँवा प्रमुख प्रदूषणको स्रोत भएको र यसलाई न्यूनीकरण गर्न सके जलवायु परिवर्तनको प्रभावलाई पनि कम गर्न सकिने बताउनुभयो।
प्रदूषण र स्वास्थ्य प्रभाव
मुटुरोगी विशेषज्ञ डा. रञ्जित शर्माका अनुसार, चिसोयाममा प्रदूषणले मुटुरोगीलाई विशेष असर गर्ने गर्दछ। “बिहान सबेरै प्रदूषणले मुटुको रक्तसञ्चारलाई असर गर्छ। मुटु, रक्तचाप, मधुमेह, दम, र उच्च कोलस्ट्रोलका रोगीले बिहान अबेर मात्रै बाहिर निस्किनुपर्छ,” उहाँले सुझाव दिनुभयो। साथै, चिसोमा रगत बाक्लो हुने र रक्तनली खुम्चिने भएकाले हृदयघात र मस्तिष्कघातको जोखिम बढ्ने डा. शर्माको भनाइ छ।
जनस्वास्थ्यविद् डा. समिर अधिकारीले बढ्दो वायु प्रदूषणले मानिसको श्वासप्रश्वासमा समस्या ल्याउने, फोक्सोको क्यान्सर, उच्च रक्तचाप, र हृदयघातजस्ता गम्भीर समस्या बढाउने भएकाले सतर्कता अपनाउन सुझाव दिनुभएको छ।
के गर्ने?
चिसोमा घाम लागेपछि मात्रै वाकमा निस्किनुहोस्।
चिसो हावाबाट जोगिन बाक्लो लुगा र मास्क लगाउनुहोस्।
घरभित्र प्रदूषण नफैलियोस् भन्न जैविक इन्धनको प्रयोग घटाउनुहोस्।
प्रदूषण घटाउन सवारी साधनको उचित मर्मत गरिरहनुहोस्।
यसरी, चिसोयाममा स्वास्थ्यलाई जोगाउन प्रदूषणसम्बन्धी सावधानी अपनाउनु जरुरी छ। विशेषज्ञहरूको सुझावअनुसार दिनचर्या मिलाउन सकेमा जाडोयाममा स्वस्थ जीवनशैली कायम गर्न सकिन्छ।
