काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानमाथि तत्काल थप सैन्य आक्रमण नगर्ने संकेत दिएका छन्। कतार, साउदी अरेबिया, संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई), बहराइन र कुवेतलगायत खाडी क्षेत्रका देशहरूले युद्ध थप चर्काउन नचाहेको भन्दै आग्रह गरेपछि आफूले नयाँ आक्रमण रोक्ने निर्णय गरेको ट्रम्पले बताएका हुन्।
सोमबार रोयटर्ससँगको अन्तर्वार्ता तथा ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूसँगको कुराकानीमा ट्रम्पले तत्कालका लागि इरानमाथि थप सैन्य कारबाही नगर्ने कुरा दोहोर्याएका हुन्। यद्यपि, इरानका बन्दरगाह र समुद्री गतिविधिलाई लक्षित गर्दै स्ट्रेट अफ होर्मुजमा लगाइएको अमेरिकी नौसैनिक नाकाबन्दी भने जारी रहने उनले स्पष्ट पारे।
‘संयुक्त राज्य अमेरिका अहिलेसम्मकै उत्कृष्ट सैन्य उपकरणसहित पूर्ण रूपमा तयारी अवस्थामा छ। तर, हामीलाई ती उपकरण प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आउनेछ जस्तो लाग्दैन,’ ट्रम्पले पत्रकारहरूसँग भने।
उनले खाडी क्षेत्रका छिमेकी मुलुकहरूको आग्रहअनुसार तत्काल नयाँ आक्रमण नगर्ने निर्णय गरेको बताए। विशेषगरी कतार, साउदी अरेबिया, यूएई, बहराइन र कुवेतले अमेरिकाले इरानमाथि थप हमला नगरोस् भन्ने चाहेको उनको भनाइ थियो।
ट्रम्पको यस्तो अभिव्यक्ति कतारका प्रधानमन्त्री तथा विदेशमन्त्री शेख मोहम्मद बिन अब्दुलरहमान अल थानीसँग ह्वाइट हाउसमा भएको भेटपछि आएको हो। अल थानीले गत साता इरानको भ्रमण गरेका थिए। युद्ध सुरु भएदेखि नै कतारले अमेरिका र इरानबीच मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ।
अल थानीले ट्रम्प र अमेरिकी उपराष्ट्रपति जेडी भान्ससँगको भेटलाई सकारात्मक भनेका छन्। उनले सामाजिक सञ्जाल एक्समार्फत युद्ध अन्त्य गर्ने सम्झौता र क्षेत्रीय शान्तिका लागि भएको छलफलप्रति सन्तुष्टि व्यक्त गरेका थिए।
इरानको प्रस्ताव अमेरिकालाई अस्वीकार्य
गत फेब्रुअरी २८ मा अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि संयुक्त सैन्य कारबाही सुरु गरेयता आठ महिनाभन्दा बढी समय बितिसकेको छ। युद्ध अन्त्यका लागि कूटनीतिक प्रयास भइरहे पनि दुवै पक्षबीच सहमति जुट्न सकेको छैन।
इरानले युद्ध अन्त्यका लागि अमेरिकी नाकाबन्दी हटाउनुपर्ने, केही आर्थिक प्रतिबन्ध फुकुवा गर्नुपर्ने र बमबारी रोक्नुपर्ने प्रस्ताव राखेको छ। त्यसको बदलामा इरानले स्ट्रेट अफ होर्मुजमा लगाएको आफ्नै नाकाबन्दी हटाउने र त्यसपछि आफ्नो आणविक कार्यक्रम तथा अन्य प्रतिबन्धबारे वार्ता गर्ने प्रस्ताव गरेको छ।
तर, अमेरिकाले इरानको प्रस्ताव अस्वीकार गर्दै आएको छ। अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले आइतबार इरानका सर्तहरू अव्यावहारिक, अस्वीकार्य र हास्यास्पद रहेको टिप्पणी गरेका थिए।
इरानको विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता इस्माइल बघाईले भने तेहरानको प्रस्ताव उपलब्ध विकल्पमध्ये सबैभन्दा व्यावहारिक रहेको दाबी गरेका छन्।
इरानको राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का प्रमुख मोहसेन रेजाईले अमेरिकाले कथित वार्ताबारे गलत सूचना फैलाउन बन्द गर्नुपर्ने बताएका छन्। उनले अमेरिकाले इरानले अघि सारेका सात सर्त स्वीकार गर्नुपर्ने बताएका छन्।
अमेरिकी विदेशमन्त्री रुबियोले तत्काल कूटनीतिक सफलता हासिल हुने सम्भावना नरहेको बताएका छन्। यूएईका वरिष्ठ अधिकारी अनवर गर्गासले पनि अमेरिका र इरानबीच व्यापक राजनीतिक सहमति जुटाउन कठिन देखिएको बताएका छन्।
उनका अनुसार क्षेत्रले लामो समयसम्म अनिश्चितताको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ। युद्धको असर र क्षेत्रीय अस्थिरता तत्काल अन्त्य हुने सुनिश्चितता नरहेको उनको भनाइ छ।
यसैबीच, टर्कीका राष्ट्रपति तैयप एर्दोगानले पनि ट्रम्पलाई युद्ध थप चर्किन नदिन आग्रह गरेको बताएका छन्। उनले संवाद र कूटनीतिमार्फत समस्या समाधान गर्न सकिने भन्दै आफ्नो देशले त्यसका लागि प्रयास गरिरहेको बताए।
आक्रमण र समुद्री तनाव कायमै
शान्तिका लागि कूटनीतिक प्रयास भइरहे पनि सैन्य गतिविधि भने रोकिएको छैन। इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार आइतबार राति अमेरिकाले इरानको केश्म टापुमा आक्रमण गरेको थियो। उक्त आक्रमणबाट महत्वपूर्ण पूर्वाधार र सार्वजनिक सेवा प्रभावित नभएको स्थानीय अधिकारीले बताएका छन्।
रोयटर्सका अनुसार अमेरिकी आक्रमणको निशानामा हवाई प्रतिरक्षा प्रणाली, जहाजको आवागमनमा प्रयोग हुने राडार प्रणाली, क्षेप्यास्त्र प्रक्षेपण केन्द्र तथा समुद्रमा बारुदी सुरुङ बिछ्याउने सैन्य संरचना थिए।
अर्कोतर्फ, इरानले खाडी क्षेत्र र स्ट्रेट अफ होर्मुजमा तेल बोकेका ट्यांकरमाथि आक्रमण जारी राखेको छ। अक्टोबरदेखि यस्ता आक्रमण तीव्र बनेको अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री निकायहरूको तथ्यांकले देखाएको छ।
इरानी सरकारी टेलिभिजनका अनुसार पछिल्लो १० दिनमा ११ वटा ट्यांकर सञ्चालन गर्न नसक्ने अवस्थामा पुगेका छन्। यसले खाडी क्षेत्रमा समुद्री सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय तेल आपूर्तिबारे चिन्ता थप बढाएको छ।