बेइजिङ । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) पूर्वाधार निर्माणमा विश्वव्यापी लगानी बढेसँगै चीनको निर्यातमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ । यसको परिणामस्वरूप चीनको व्यापार बचत चालु वर्षको पहिलो १० महिनामै पहिलोपटक १ ट्रिलियन अमेरिकी डलर नाघेको छ ।
चीनको भन्सार प्रशासनले मंगलबार सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार सन् २०२६ को जनवरीदेखि अक्टोबरसम्म चीनको व्यापार बचत १.०४ ट्रिलियन डलर पुगेको छ । लगातार दोस्रो वर्ष चीनको व्यापार बचत १ ट्रिलियन डलरभन्दा माथि पुगेको हो । गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष उक्त सीमा एक महिनाअघि नै पार भएको छ ।
विश्वभर एआई पूर्वाधार निर्माणका लागि आवश्यक प्रविधि तथा उपकरणको माग बढ्दा चीनका उच्च प्रविधियुक्त उत्पादनको निर्यातमा वृद्धि भएको हो । यसले कमजोर आन्तरिक मागका कारण अर्थतन्त्रमा परेको दबाबलाई केही हदसम्म कम गरेको छ ।
चीनको भन्सार तथ्यांकअनुसार अक्टोबरमा अमेरिकी डलरको मूल्यका आधारमा निर्यात अघिल्लो वर्षको सोही महिनाको तुलनामा ३५.२ प्रतिशतले बढेको छ । सेप्टेम्बरमा निर्यात वृद्धिदर ३६.३ प्रतिशत थियो । अर्थशास्त्रीहरूले अक्टोबरमा ३३.५ प्रतिशत वृद्धिको अनुमान गरेका थिए । तर वास्तविक वृद्धिदर अनुमानभन्दा बढी देखिएको छ ।
घरेलु माग कमजोर, निर्यातमा निर्भरता बढ्दै
चीनको व्यापार बचतमा भएको तीव्र वृद्धिले उसको अर्थतन्त्र आन्तरिक उपभोगभन्दा बाह्य बजारको मागमा बढी निर्भर हुँदै गएको देखाएको छ । चीनका उपभोक्ताले खर्च गर्न अनिच्छा देखाइरहेका छन् । घरजग्गा बजारको लामो समयदेखिको मन्दीले घरपरिवारको सम्पत्तिमा असर पारेको छ भने आर्थिक भविष्यप्रतिको विश्वास पनि कमजोर बनाएको छ ।
आन्तरिक माग कमजोर भएपछि चिनियाँ उत्पादकहरूले आफ्ना सामान बिक्रीका लागि विदेशी बजार खोजिरहेका छन् । विशेषगरी अटोमोबाइल उद्योगमा यो प्रवृत्ति स्पष्ट देखिएको छ । अक्टोबरमा चीनको कार निर्यातमा राम्रो वृद्धि भएको छ । तर घरेलु बजारमा भने लगातार १२औँ महिनासम्म सवारीसाधनको बिक्री घटेको उद्योगसम्बन्धी एउटा संस्थाको तथ्यांकले देखाएको छ ।
अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार निर्यातमा अत्यधिक निर्भरता बढ्दा चीनको अर्थतन्त्र विश्व बजारको मागमा हुने उतारचढावप्रति बढी संवेदनशील बन्न सक्छ । विश्वव्यापी माग घटेमा चीनको आर्थिक वृद्धिमा पनि प्रत्यक्ष असर पर्न सक्छ ।
त्यस्तै, एआई पूर्वाधार निर्माणमा भइरहेको लगानीको चक्र कमजोर भएपछि चीनको उच्च प्रविधियुक्त वस्तुको निर्यात वृद्धिदर पनि सुस्त हुन सक्ने उनीहरूको चिन्ता छ ।
सेमिकन्डक्टर निर्यातमा १११ प्रतिशत वृद्धि
चालु वर्षको पहिलो १० महिनामा अमेरिकी डलरको मूल्यका आधारमा चीनको सेमिकन्डक्टर निर्यात अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा १११.१ प्रतिशतले बढेको छ । त्यस्तै, समग्र उच्च प्रविधियुक्त उत्पादनको निर्यात ४७.९ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ ।
आईएनजी बैंकका ग्रेटर चाइनाका प्रमुख अर्थशास्त्री लिन सोङले आगामी वर्ष चीनको व्यापार वृद्धिदर केही सुस्त हुन सक्ने बताएका छन् । यद्यपि, पछिल्लो समय सेयर बजारमा उतारचढाव देखिए पनि आगामी महिनाहरूमा एआईसम्बन्धी व्यापारको माग बलियो नै रहने उनको अपेक्षा छ ।
अमेरिका र युरोपसँग व्यापारिक तनाव बढ्ने जोखिम
चीनको बढ्दो व्यापार बचतले युरोपेली संघ (ईयू) र अमेरिकासँगको व्यापारिक सम्बन्धमा थप तनाव सिर्जना गर्न सक्ने देखिएको छ । युरोपेली नेताहरूले चीनबाट हुने आयातमा थप नियन्त्रण आवश्यक रहेको बताउँदै आएका छन् । हालै ईयू र चीनबीच चिनियाँ हाइब्रिड सवारीसाधनको युरोपेली बजारमा हुने निर्यात सीमित गर्ने विषयमा सहमति भएको थियो ।
तर उक्त व्यवस्था कार्यान्वयनमा आउन बाँकी रहेकाले चिनियाँ कारखानाहरूले त्यसअघि नै युरोपतर्फ सामान पठाउने क्रम बढाउने अपेक्षा गरिएको छ । यसले निकट भविष्यमा चीनको निर्यात थप बढाउन सक्छ ।
चीनको अर्थतन्त्रसम्बन्धी अनुसन्धान गर्ने संस्था ट्रिभियम चाइनाका प्रमुख अर्थशास्त्री जो पिसेलका अनुसार सन् २०२७ मा पनि चीनमाथि थप भन्सार शुल्क र अन्य व्यापारिक अवरोध लगाइने जोखिम उच्च रहनेछ । विशेषगरी चिनियाँ उत्पादकहरूले विदेशी बजारमा आफ्नो उपस्थिति विस्तार गरिरहँदा यस्तो जोखिम बढ्ने उनको भनाइ छ ।
अमेरिकासँगको व्यापार बचत भने अक्टोबरमा केही घटेको छ । चीनको अमेरिकासँगको व्यापार बचत सेप्टेम्बरको ३४ अर्ब १ करोड डलरबाट घटेर अक्टोबरमा ३२ अर्ब ७१ करोड डलर पुगेको छ । यद्यपि, दुई देशबीचको व्यापार असन्तुलन अझै तनावको प्रमुख कारण बनेको छ ।
बेइजिङ र वासिङ्टनले मंगलबारदेखि समाप्त हुन लागेको व्यापार युद्धविरामलाई थप दुई महिना लम्ब्याउने सहमतिलाई सोमबार औपचारिक रूप दिएका थिए । चीनले यसअघि अमेरिकी कृषि उत्पादनको खरिद बढाउने विषय आपसी भन्सार शुल्क कटौतीसम्बन्धी सहमति कार्यान्वयनमा निर्भर रहने बताएको थियो ।
आयात पनि अपेक्षाभन्दा बढी बढ्यो
अक्टोबरमा चीनको आयात पनि उल्लेख्य रूपमा बढेको छ । भन्सार तथ्यांकअनुसार अघिल्लो वर्षको सोही महिनाको तुलनामा आयात ४१.६ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । अर्थशास्त्रीहरूको प्रारम्भिक सर्वेक्षणमा आयात ३२ प्रतिशतले बढ्ने अनुमान गरिएको थियो । तर वास्तविक वृद्धिदर अनुमानभन्दा निकै बढी देखिएको छ । सेप्टेम्बरमा आयात वृद्धिदर ३१ प्रतिशत थियो ।
अक्टोबरमा चीनको दुर्लभ खनिज निर्यात पनि अघिल्लो महिनाको तुलनामा केही बढेको छ । त्यस्तै, मध्यपूर्वमा आपूर्ति अवरोधका कारण खरिदकर्ताहरूले आफ्नो आपूर्ति व्यवस्थापनमा परिवर्तन गर्दा कच्चा तेलको आयात मार्चयताकै उच्च विन्दुमा पुगेको छ ।
क्यापिटल इकोनोमिक्सका चीनसम्बन्धी अर्थशास्त्री न्गुएन होआङका अनुसार दुर्लभ खनिजको निर्यात परिमाणमा आएको गिरावट गत महिना कम भएको छ । यसले चीनले केही निर्यात नियन्त्रण खुकुलो बनाउन थालेको संकेत गर्न सक्छ ।
उनका अनुसार दुर्लभ खनिजको आपूर्ति सुधार गर्न अमेरिकाले चीनमाथि निरन्तर दबाब दिइरहेको अवस्थामा यस्तो परिवर्तन देखिएको हो ।
चीनको व्यापार तथ्यांक सार्वजनिक भएपछि सेयर बजारमा भने खासै ठूलो प्रतिक्रिया देखिएन । मंगलबार मध्याह्नसम्म चीनको प्रमुख सेयर सूचक सीएसआई ३०० र सांघाई कम्पोजिट दुवैमा ०.१ प्रतिशतको सामान्य वृद्धि भएको थियो ।
एआईको मागले तत्काल राहत, तर दीर्घकालीन चुनौती
बेइजिङका लागि सबैभन्दा ठूलो चिन्तामध्ये एक उपभोक्ताहरूले खर्च गर्न अझै अनिच्छा देखाउनु हो । घरजग्गा बजारमा आएको मन्दीले घरपरिवारको सम्पत्तिमा ठूलो असर पारेको छ भने देशको आर्थिक भविष्यप्रतिको विश्वाससमेत कमजोर बनाएको छ ।
घरेलु बजारमा माग सुस्त भएपछि चिनियाँ सवारीसाधन निर्माताहरू विदेशी बजारमा बिक्री बढाउन बाध्य भएका छन् । उद्योगसम्बन्धी एउटा संस्थाले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार अक्टोबरमा चीनको कार निर्यातमा राम्रो वृद्धि भएको थियो । तर घरेलु बजारमा सवारीसाधनको बिक्री भने लगातार १२औँ महिनासम्म घटेको छ ।
निर्यातमा बढ्दो निर्भरताले चीनको अर्थतन्त्रलाई विश्वव्यापी मागमा आउने गिरावटप्रति थप संवेदनशील बनाएको छ । केही विश्लेषकहरूले एआई क्षेत्रमा भइरहेको लगानीको चक्र परिपक्व हुँदै जाँदा चीनको निर्यात वृद्धिदर पनि सुस्त हुन सक्ने चेतावनी दिएका छन् ।
यसरी एआई पूर्वाधारमा बढ्दो विश्वव्यापी लगानीले चीनको निर्यातलाई तत्काल राहत दिए पनि कमजोर घरेलु माग र अमेरिका तथा युरोपसँग बढ्न सक्ने व्यापारिक तनाव उसका लागि दीर्घकालीन आर्थिक चुनौती बन्न सक्ने देखिएको छ ।