काठमाडौँ । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनल्ड ट्रम्पले बढ्दो इन्धन मूल्य नियन्त्रण गरेर घरेलु राजनीतिमा लाभ लिने प्रयास गरिरहेका बेला रुस–युक्रेन युद्ध र मध्यपूर्वको तनावले उनको योजनामा चुनौती थपेको छ। रुससँग डिजेल आपूर्तिसम्बन्धी सम्झौता गरेको घोषणा गरेका ट्रम्पले ऊर्जा मूल्य घटाउने आशा व्यक्त गरे पनि अन्तर्राष्ट्रिय घटनाक्रमले त्यसको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाएको छ।

अमेरिकी संसद् (कंग्रेस) मा नियन्त्रण कायम राख्ने विषय निर्णायक बन्ने मध्यावधि निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा ऊर्जा मूल्य अमेरिकी मतदाताको असन्तुष्टिको प्रमुख कारण बनेको छ। विशेषगरी कृषि उपकरण सञ्चालन र उत्पादन ढुवानीका लागि डिजेलमा निर्भर मध्यपश्चिमी राज्यहरूमा इन्धनको महँगीले उपभोक्ता र किसानलाई प्रभावित पारेको छ।

जनमत सर्वेक्षणहरूले इरान युद्धलाई आर्थिक समस्याको प्रमुख कारण मान्ने मतदाताको सङ्ख्या बढेको र ट्रम्पको नेतृत्व तथा अर्थतन्त्र व्यवस्थापनप्रतिको समर्थन घटिरहेको देखाएको समाचारमा उल्लेख छ।

रुससँगको डिजेल सम्झौताले मूल्य घटाउने ट्रम्पको दाबी

ट्रम्पले शुक्रबार सामाजिक सञ्जाल ट्रुथ सोसलमार्फत रुससँग भएको सम्झौताको घोषणा गर्दै यसले अमेरिकी उपभोक्ताका लागि इन्धनको मूल्य घटाउने दाबी गरेका थिए। उनले विश्व बजारमा रुसी डिजेल बिक्रीमा लगाइएको अमेरिकी प्रतिबन्ध हटाउन अर्थ मन्त्रालयलाई निर्देशन दिएको बताएका थिए।

तर, रुसी डिजेल आपूर्तिसम्बन्धी घोषणाले मात्र अमेरिकी बजारमा इन्धनको मूल्य तत्काल घट्ने सुनिश्चित गर्दैन। विश्वव्यापी आपूर्ति, माग, ढुवानी खर्च र मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्थाले पनि मूल्य निर्धारणमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।

ट्रम्पले त्यसको दुई दिनपछि रुस र युक्रेनबीच ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण रोक्ने नयाँ युद्धविराम सम्झौता भएको दाबी गरे। तर, युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले आफ्नो देश सम्झौना पालना गर्न तयार भए पनि यसबारे आफूलाई पहिले जानकारी नदिइएको बताएका थिए।

रुसले पनि उक्त दाबीबारे तत्काल स्पष्ट प्रतिक्रिया नदिएको समाचारमा उल्लेख छ। त्यसपछि आइतबार राति रुसी सेनाले युक्रेनी ऊर्जा पूर्वाधारमा पुनः आक्रमण गरेको थियो।

जेलेन्स्कीले यसप्रति व्यङ्ग्य गर्दै रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले ट्रम्पको सामाजिक सञ्जालमा लेखिएका कुरा नपढ्ने टिप्पणी गरेका थिए। उनले रुसले हिउँदमा ऊर्जा पूर्वाधारमाथिको आक्रमण रोक्न सहमति नगरे युक्रेनले पनि कडा जवाफ दिने चेतावनी दिएका थिए।

जेलेन्स्कीमाथि ट्रम्पको दबाब

ट्रम्प र जेलेन्स्कीबीचको सम्बन्ध उनको दोस्रो कार्यकालमा उतारचढावपूर्ण रहँदै आएको छ। युक्रेन युद्ध छिट्टै अन्त्य गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका ट्रम्पले पछिल्लो समय रुसी तेल प्रशोधन केन्द्र र अन्य ऊर्जा पूर्वाधारमा युक्रेनले गरेका आक्रमणप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै आएका छन्।

शनिबार ह्वाइट हाउसमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले युक्रेनमा नयाँ राष्ट्रपति निर्वाचित हुने समय आएको बताएका थिए।

फाइनान्सियल टाइम्स र सीएनएनका समाचारलाई उद्धृत गर्दै प्रस्तुत विवरणमा जेलेन्स्कीले रुसी रिफाइनरीमा आक्रमण नरोक्ने हो भने अमेरिकाले युक्रेनलाई हतियार बिक्री तथा गुप्तचर सूचना आदानप्रदान रोक्न सक्ने चेतावनी दिएको उल्लेख छ।

स्वतन्त्र थिंक ट्याङ्क पान्जिया पोलिसीका संस्थापक टेरी हेन्सले बीबीसीसँग कुरा गर्दै ट्रम्पले आफ्ना इच्छाअनुसार काम नगर्ने व्यक्तिविरुद्ध आक्रामक रूपमा प्रस्तुत हुने गरेको टिप्पणी गरेका छन्।

विश्लेषकहरूका अनुसार सम्झौताले पूर्णता पाउनुअघि नै त्यसको घोषणा गर्ने ट्रम्पको शैलीले कूटनीतिक प्रक्रियालाई थप जटिल बनाउन सक्छ। यसअघि पनि उनले मध्यपूर्वका युद्धविराम र अन्य शान्ति प्रयासबारे समयअगावै घोषणा गरेको उदाहरण रहेको समाचारमा उल्लेख छ।

रुसी डिजेल सम्झौताप्रति अमेरिका र युरोपमा चिन्ता

ट्रम्पको रुसी डिजेलसम्बन्धी घोषणाप्रति अन्तर्राष्ट्रिय समुदायबाट मिश्रित प्रतिक्रिया आएको छ। क्यानडाका प्रधानमन्त्री मार्क कार्नीले ऊर्जा युद्धविरामको अवधारणालाई समर्थन गरे पनि रुसी डिजेल खरिदले युक्रेनमाथिको युद्धका लागि रुसलाई आर्थिक स्रोत उपलब्ध गराउन सक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेका छन्।

अमेरिकाभित्रै पनि उक्त निर्णयको विरोध भएको छ। चार रिपब्लिकन सिनेटरले डेमोक्रेटिक सांसदहरूसँग मिलेर ट्रम्पलाई निर्णय फिर्ता लिन आग्रह गरेका थिए।

उनीहरूले सन् २०२२ मा कंग्रेसले रुसी ऊर्जा आयातमाथि लगाएको प्रतिबन्ध युक्रेनमाथिको रुसी आक्रमणलाई आर्थिक सहयोग पुग्न नदिनका लागि भएको उल्लेख गर्दै रुसी डिजेल आयात खुला गर्ने निर्णय त्यसको उद्देश्यविपरीत हुने बताएका छन्।

राजनीतिक विवादसँगै ट्रम्पको घोषणाले अमेरिकी बजारमा डिजेलको मूल्यमा अपेक्षित प्रभाव पार्न नसकेको समाचारमा उल्लेख छ। मूल्य उच्च स्तरबाट केही घटे पनि प्रतिग्यालन छ डलरभन्दा माथि रहेको बताइएको छ।

मध्यपूर्वको तनावले बढायो ऊर्जा बजारको जोखिम

रुस–युक्रेन युद्धसँगै मध्यपूर्वमा बढ्दो हिंसाले पनि विश्व ऊर्जा बजारमा थप दबाब सिर्जना गर्ने जोखिम बढाएको छ।

साउदी अरेबियामा हुथी समूहले विमानस्थल र ऊर्जा पूर्वाधारलाई लक्षित गरी आक्रमण गरेको विवरण सार्वजनिक भएको छ। उक्त आक्रमणमा साताको अन्त्यसम्म कम्तीमा १३ जनाको मृत्यु भएको समाचारमा उल्लेख छ।

साउदी अरेबियाका लागि पूर्व अमेरिकी राजदूत माइकल रत्नीले हुथी आक्रमणले सैन्य तथा ऊर्जा पूर्वाधार मात्र नभई सर्वसाधारणको ज्यान जोखिममा पार्ने नागरिक विमानस्थलसमेत निशानामा पर्न सक्ने सङ्केत गरेको बताएका छन्।

उनका अनुसार अमेरिका–इरान युद्धले क्षेत्रीय तनाव बढाइरहेका बेला हुथी आक्रमणले थप द्वन्द्व निम्त्याउन सक्छ। यसले तेल आपूर्तिमा अवरोध सिर्जना गरी अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा मूल्य फेरि बढाउन सक्ने जोखिम छ।

विशेषगरी इरानसँगको तनावका कारण होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै हुने तेल ढुवानी प्रभावित भए विश्व ऊर्जा बजारमा ठूलो असर पर्न सक्छ। उक्त जलमार्ग विश्वव्यापी तेल आपूर्तिका लागि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

ऊर्जा सङ्कटको राजनीतिक जिम्मेवारी ट्रम्पमाथि

ट्रम्पले पछिल्ला हप्ताहरूमा विश्वव्यापी ऊर्जा सङ्कटको प्रमुख कारणका रूपमा मध्यपूर्वको सट्टा युक्रेन युद्धलाई प्रस्तुत गर्दै आएका छन्। तर, ऊर्जा बजारमा रुस–युक्रेन युद्ध, मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था र तेल ढुवानीमा देखिने अवरोध एकअर्कासँग जोडिएका छन्।

रुससँगको डिजेल सम्झौताले अमेरिकी बजारमा कति प्रभाव पार्छ भन्ने कुरा आपूर्तिको वास्तविक अवस्था र सम्झौता कार्यान्वयनमा निर्भर हुनेछ। त्यस्तै, मध्यपूर्वमा थप तनाव बढेमा रुसी डिजेलको आपूर्तिले मात्र विश्वव्यापी मूल्यवृद्धि नियन्त्रण गर्न कठिन हुन सक्छ।

अमेरिकी मध्यावधि निर्वाचन नजिकिँदै गर्दा इन्धनको मूल्य ट्रम्प प्रशासनका लागि महत्त्वपूर्ण राजनीतिक मुद्दा बनेको छ। मतदाताले दैनिक जीवनयापनको खर्च र अर्थतन्त्रको अवस्थालाई आधार बनाएर निर्णय गर्ने भएकाले विदेश नीतिमार्फत ऊर्जा मूल्य घटाउने ट्रम्पको प्रयासको वास्तविक प्रभाव निर्वाचनमा देखिन सक्नेछ।

अन्ततः रुसी डिजेल सम्झौता र प्रस्तावित ऊर्जा युद्धविरामले ट्रम्पलाई राजनीतिक लाभ दिलाउँछन् वा दिँदैनन् भन्ने कुरा घोषणाभन्दा पनि तिनको कार्यान्वयन र अमेरिकी उपभोक्ताले महसुस गर्ने वास्तविक मूल्य परिवर्तनमा निर्भर रहनेछ।