काठमाडौं । अफगानिस्तानमा ठूलो परिवार र धेरै सन्तान हुनु सामान्य मानिए पनि उरुज्गान प्रान्तका मोहम्मद सादिकको परिवारको आकार असाधारण छ। चार पत्नीबाट ५८ सन्तानका पिता बनेका ५७ वर्षीय सादिकलाई अहिले परिवारको दैनिक आवश्यकता पूरा गर्न निकै कठिन भइरहेको छ।

उनका कान्छा सन्तान केही साताअघि मात्रै जन्मिएका हुन्। परिवारको सम्पूर्ण खर्च जुटाउन संघर्ष गरिरहेका सादिकको अधिकांश समय बालबालिकाका लागि दैनिक छाकको जोहो गर्नमै बित्ने गरेको छ। आर्थिक अभावका कारण उनका साना सन्तानले समेत कठिन परिस्थितिमा जीवन बिताउनुपरेको छ।

सादिकका चारै पत्नीले वर्षौँदेखि गर्भधारण, प्रसव र बालबालिकाको हेरचाहको जिम्मेवारी सम्हाल्दै आएका छन्। उनका अनुसार विवाह हुँदा पत्नीहरूको उमेर १३ देखि १६ वर्षको बीचमा थियो।

धेरै सन्तान भएका कारण कहिलेकाहीँ आफ्नै छोराछोरीको नामसमेत बिर्सने गरेको सादिक बताउँछन्। उनी हरेक रात सुत्नुअघि सबै बालबालिका घरमा छन् कि छैनन् भनेर गन्ती गर्ने गर्छन्।

साना बालबालिका उनका वरिपरि जम्मा हुँदा घर हाँसो र चहलपहलले भरिन्छ। तर, त्यो रमाइलो वातावरणभित्र परिवारको गम्भीर आर्थिक सङ्कट पनि लुकेको छ।

गरिबीका कारण कहिलेकाहीँ केही बालबालिका भोकै सुत्नुपर्ने अवस्था आउँछ। परिवारमा बिहान र बेलुका गरी दिनमा दुई पटक मात्र खाना पकाइन्छ। घरका दुई महिलाले खाना पकाउने जिम्मेवारी सम्हाल्छन्।

सन्तानको नाम बिर्सने अवस्था

सादिकले आफ्नी एक छोरीको विवाहका बेला भएको रमाइलो घटना पनि सुनाए। विवाह गराउने मौलवीले छोरीको नाम सोध्दा उनले केहीबेर सोचेर अर्कै छोरीको नाम बताएछन्। त्यसपछि मौलवीले हाँस्दै घर गएर नाम फेरि बुझ्न सुझाव दिएका थिए।

धेरै सन्तान भएकाले सबैको नाम सम्झन कठिन हुने गरेको उनी बताउँछन्। त्यसैले अधिकांश बालबालिकालाई ‘बाबु’ वा ‘बेटा’ भनेर बोलाउने गरेको उनको भनाइ छ।

एक रात परिवारका सबै सदस्य खाना खाने कपडा ‘दख्तरखान’ वरिपरि बसेका बेला उनले बालबालिकाको गन्ती गर्दा एक जना कम भएको पत्ता लगाए। तर, अनुपस्थित बालबालिका छोरा हो वा छोरी भन्ने पनि उनलाई थाहा भएन। पछि आमाहरूसँग सोध्दा तीमध्ये एकले आफ्नो बच्चालाई मावली घर पठाएको र ऊ त्यहीँ रात बिताउने जानकारी दिइन्।

सादिकको पहिलो विवाह २० वर्षको उमेरमा भएको थियो। कम उमेरका बालिकासँग विवाह गर्नुको कारणबारे बीबीसीले सोध्दा उनले प्रत्येक विवाहका लागि बेहुला पक्षले दुलहीको परिवारलाई दिने रकम ‘तुभियाना’ जुटाउन वर्षौँ लाग्ने गरेको बताए।

उनका अनुसार परिवारको आकार ठूलो हुँदै जाँदा बालबालिकाको पालनपोषण र हेरचाह झन् कठिन बनेको छ। लामो समयको अन्तरालमा उनका १४ जना सन्तानको मृत्यु भइसकेको छ, जुन परिवारका लागि गहिरो पीडाको विषय बनेको छ।

आधारभूत सुविधासमेत अभाव

सादिकको परिवारले दैनिक जीवनका आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्नसमेत सङ्घर्ष गर्नुपरेको छ। जाडोमा कोठाभित्र र गर्मीमा आँगनमा बसेर परिवारले सँगै खाना खाने गर्छ। तर, घरमा पर्याप्त सुविधा छैन।

नुहाउने ठाउँलाई नै कपडा र भाँडा धुने तथा शौचालयका रूपमा समेत प्रयोग गरिन्छ। जाडो रातमा छ–सात जनासम्म एउटै पातलो कम्बल ओढेर सुत्नुपर्ने अवस्था छ। सुत्नका लागि सामान्य म्याट्रेसबाहेक अन्य सुविधा छैन।

घरका कोठामा झ्याल र पक्की ढोका छैनन्। प्रवेशद्वारमा पातलो पर्दा झुन्ड्याइएको छ। इन्धनका लागि परिवारले कागज, प्लास्टिक तथा अन्य उपलब्ध वस्तुहरू जम्मा गरेर जलाउने गर्छ।

परिवारको खर्च जुटाउन सादिक मात्र होइन, उनका धेरै सन्तानसमेत काम गर्न बाध्य छन्। केही बालबालिकाले कागज, प्लास्टिक र पुनः प्रयोग गर्न सकिने वस्तुहरू सङ्कलन गर्छन्। ती वस्तु इन्धनका रूपमा प्रयोग गरिन्छन् वा बेचेर घरखर्चमा योगदान पुर्‍याइन्छ।

बालविवाह र स्वास्थ्य जोखिम

विज्ञहरूका अनुसार कम उमेरमा विवाह र गर्भधारणले आमा तथा नवजात शिशुको स्वास्थ्यमा गम्भीर जोखिम निम्त्याउन सक्छ। बारम्बार गर्भधारण र प्रसवले महिलाको स्वास्थ्यमा थप जटिलता उत्पन्न गर्न सक्छ।

अफगानिस्तानमा विशेष गरी ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रका महिलाहरूलाई गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवामा सहज पहुँच प्राप्त गर्न कठिन हुने गरेको छ। यस्तो अवस्थामा कम उमेरमा विवाह र लगातार गर्भधारणले महिलाको स्वास्थ्य तथा जीवनमा थप चुनौती सिर्जना गर्न सक्छ।

सादिक स्वयं विद्यालय जान पाएका थिएनन्। तर, आफ्ना सन्तानलाई विद्यालय पठाउने प्रयास गरिरहेको उनी बताउँछन्। यद्यपि, सीमित आम्दानीका कारण सबै बालबालिकाको शिक्षाको खर्च जुटाउन सहज छैन।

उनी कार शोरूममा काम गर्छन् र एउटा कार बिक्री हुँदा एक हजार अफगानी मात्र कमिसन पाउँछन्। यति ठूलो परिवारको आवश्यकता पूरा गर्न उनको आम्दानी पर्याप्त छैन।

त्यसैले उनले आफ्ना बालबालिकाको आधारभूत आवश्यकता पूरा गर्न सरकार, सहायता संस्था तथा आर्थिक रूपमा सक्षम व्यक्तिहरूसँग सहयोगको अपिल गरेका छन्।

दुईवटा मात्रै सपना

जीवनका चाहनाबारे सोध्दा सादिकले आफ्ना दुईवटा मुख्य सपना रहेको बताए। पहिलो, आफ्ना सबै सन्तानले शिक्षा हासिल गरून् र धर्म तथा सांसारिक ज्ञान प्राप्त गरून्। दोस्रो, उनीहरूले कहिल्यै भोकै सुत्न नपरोस्।

उनले भने, “मेरी पहिलो इच्छा मेरा बालबालिकाले शिक्षा हासिल गरून्, धर्म र दुनियाँको ज्ञान सिकून्। दोस्रो यो कि उनीहरूले कहिल्यै भोकै पेट सुत्नु नपरोस् र उनीहरूको पेट सधैँ भरिरहोस्।”

आफ्ना सन्तानको भविष्यप्रति ठूलो आशा राखेका सादिकका लागि अहिले हरेक दिन खाना, आवास, स्वास्थ्य र शिक्षाको व्यवस्था गर्नु नै सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ।